सामग्री पर जैथिन

अण्डमान आउ निकोबार द्वीपसमूह

विकिपीडिया से
अण्डमान आउ निकोबार द्वीपसमूह
भारतके केन्द्रशासितप्रदेश
ऊपरे-दहिनासे दक्षिणावर्त: रॉस आउ स्मिथ द्वीपे समुद्र तट; श्रीविजयपुरे सेल्यूलर जेल; निकोबार द्वीपसमूहके वायवीय दृश्य; अण्डमान सागर भिजुन गोताखोरी
प्रतीक
भारतमे अण्डमान आउ निकोबार द्वीपसमूहके स्थानके अवस्थिति
भारतमे अण्डमान आउ निकोबार द्वीपसमूहके स्थान
निर्देशाङ्क (पोर्ट ब्लेयर): 11°41′N 92°46′E / 11.68°N 92.77°E / 11.68; 92.77निर्देशाङ्क: 11°41′N 92°46′E / 11.68°N 92.77°E / 11.68; 92.77
देश भारत
गठन१ नवम्बर १९५६
राजधानी आउ सबसे बड़ नगरश्रीविजयपुरम् (पोर्ट ब्लेयर)
जिला३
सरकार
 • उपराज्यपालएडमिरल (रेटेड) देवेन्द्र कुमार जोशी
 • मुख्य सचिवजितेन्द्र नारायण, आइएएस
 • सांसद (लोकसभा)बिष्णु पद रे
 • उच्चन्यायालयकलकता उच्चन्यायालय (पोर्ट ब्लेयर बेञ्च)
क्षेत्रफल
 • कुल[convert: invalid number]
 • क्रम२८मा
जनसङ्ख्या
 (२०१२)[२]
 • कुल३८०५२०
 • घनत्व
भाषा[३]
 • राजभाषाहिन्दी, अङ्ग्रेजी[३]
 • बोलल जायेवालाकरेन, बङ्गला, तमिल्, तेलुगु, हिन्दी, निकोबारी, मलयालं, सादरी, कुड़ुख, मुण्डा, खड़िया[४]
समयमण्डलयुटिसि+0५:३० (भारतीय मानक समय)
आइएसओ ३१६६ सङ्केतIN-AN
मानव विकास सूचकाङ्क (2019)बृद्धि०.७४१ (high) • ६ठा
जालस्थलwww.andaman.gov.in
अण्डमान आउ निकोबार दीपसमूह

अण्डमान आउ निकोबार द्वीपसमूह भारतके एगो केन्द्रशासितप्रदेश हे । ई बङ्गालके खाड़ीके दक्खिनमे हिन्दमहासागरमे स्थित हे ।[५] अण्डमान आउ निकोबार दीपसमूह लगभग ५७२ छोट-बड़ द्वीपसे मिलके बनल हे जेकरामे से खाली कुछे द्वीपपर लोग रहहथिन । एकर राजधानी श्रीविजयपुरम् (पोर्ट ब्लेयर) है ।

भारतके ई केन्द्रशासितप्रदेश हिन्दमहासागरमे स्थित हे आउ भौगोलिक दृष्टिसे दक्खिन-पूरुब एसियाके भाग हे । ई इण्डोनेसियाके आचेहके उत्तरमे १५० किमी पर स्थित हे आउ अण्डमानसागर एकरा थाइलैण्ड आउ म्यान्मारसे अलगे करहै ।[६] दूगो प्रमुख दीपसमूहसे मिलके बनल ई दीपसमूहके १०° उ अक्षांश पृथक करहै, जेकर उत्तरमे अण्डमान द्वीपसमूह आउ दक्खिनमे निकोबार द्वीपसमूह स्थित हे । ई दीपसमूहके पूरुदन्ने हिन्दमहासागर आउ पच्छिदन्ने बङ्गालके खाड़ी स्थित हे ।

दीपसमूहके राजधानी श्रीविजयपुरम् (पोर्ट ब्लेयर) एगो अण्डमानी नगर हे । २०११ के भारतके जनगननाके अनुसार हियाँके जनसङ्ख्या ३,७९,९४४ हे । जेकरामे २,०२,३३० (५३.२५%) पुरुष आउ १७७,६१४ (४६.७५%) महिला हथिन । लिङ्गानुपात प्रति १,००० पुरुषमे से ८७८ महिला है । खाली १०% जनसङ्ख्या निकोबार द्वीपमे रहहै ।[७] पूरा क्षेत्रके कुल भूमिक्षेत्र लगभग ८,२४९ वर्ग किमी है ।

अण्डमान शब्द मलयभाषाके शब्द हान्दुमन से ऐलै हे जे हिन्दु देवता हनुमान् के नामके परिवर्तित रूप है । निकोबार शब्दो एही भाषासे लेल गेलै हे जेकर अर्थ होवहै नग्न लोगके भूमि । हिन्दमहासागरमे बसल निर्मल आउ शान्त अण्डमान पर्यटकके मनके असीम आनन्दके अनुभूति करावैत भारतके एक लोकप्रिय द्वीप समूह है । अण्डमान अपन आञ्चलमे मूङ्गा भित्ति, साफ-स्वच्छ सागर तट, पुरान स्मृतिसे जुड़ल खण्डहर आउ अनेक प्रकारके दुर्लभ वनस्पति सञ्जोएले है । सुन्दरतामे एकसे बढ़के एक एहाँ कुल ५७२ द्वीप है । अण्डमानके लगभग ८६ प्रतिशत क्षेत्रफल जङ्गलसे झकाएल है । समुद्री जीवन, इतिहास आउ जलक्रीड़ामे रूचि रखेवाला पर्यटकके ई द्वीप बड़ी रास आवहै ।

ई द्वीप पर अङ्ग्रेजके आधिपत्य हलै आउ बादमे दोसर विश्वयुद्ध खनी जापान द्वारा एकरा पर अधिकार कर लेल गेलै । कुछ समयला ई द्वीप नेताजी सुभाषचन्द्र बोसके आजाद हिन्द फौजके अधीनो रहलै हल । बड़ी कमे लोगके मालूम होतै कि देशमे केनहुँ पहिला बेर पोर्टे ब्लेयर मे तिरङ्गा फहराया गेलै हल । हियाँ नेताजी सुभाष चन्द्र बोस ३० दिसम्बर १९४३ के यूनियन जैक उतारके तिरङ्गा झण्डा फहरौलन हल । एहीसे अण्डमान निकोबार प्रशासन दनेसे ३० दिसम्बरके प्रत्येक वर्ष एक भव्य कार्यक्रम मनावेके शुरुआत कैल गेलै हे । जनरल लोकनाथनो एहाँके गवर्नर रहलन हल । १९४७ मे ब्रिटिश सरकारसे मुक्तिके बाद ई भारतके केन्द्रशासितप्रदेश बनलै ।

अण्डमानी युगल

ब्रिटिश शासन द्वारा ई स्थानके प्रयोग स्वाधीनता आन्दोलनमे दमनकारी नीतिके तहत क्रान्तिकारी सबके भारतसे अलगे रखेला कैल जा हलै । एही चलते ई स्थान आन्दोलनकारीके बीचे काला पानीके नामसे कुख्यात हलै । कैदला पोर्ट ब्लेयरमे एक अलग कारागार, सेल्यूलर जेलके निर्माण कैल गेलै हल जे ब्रिटिश इण्डियाला साइबेरिया नियन हलै ।

२३ दिसम्बर २००४ के सूनामी लहरके कहरसे ई द्वीप पर ६,००० से जादे लोग मर गेलथिन ।

  1. ↑ "Andaman and Nicobar Administration". And.nic.in. Archived from the original on 18 फरवरी 2015. Retrieved 8 जुलाई 2013.
  2. ↑ भारतके जनगणना
    Archived १४ जून २००७ at the वेबैक मशीन, 2011. Census Data Online, Population.
  3. 1 2 "50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India" (PDF). 16 जुलाई 2014. p. 109. Archived from the original (PDF) on 22 मार्च 2015. Retrieved 6 नवम्बर 2016.
  4. ↑ "www.andaman.gov.in". Archived from the original on 20 नवम्बर 2016. Retrieved 27 नवम्बर 2016.
  5. ↑ "When British toyed with idea to unleash Gurkhas on Sentinelese". Archived from the original on 28 नवम्बर 2018. Retrieved 26 नवम्बर 2018.
  6. ↑ "Nicobar's bicycle diaries". Archived from the original on 7 अक्तूबर 2018. Retrieved 7 अक्तूबर 2018. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |archive-date= (help)
  7. ↑ "Census of India" (PDF). Archived (PDF) from the original on 13 नवम्बर 2011. Retrieved 13 अप्रैल 2012.