अरुणाचलप्रदेश
| अरुणाचलप्रदेश | |
|---|---|
| राज्य | |
ऊपरेसे बामासे दहिना: स्वर्णिम पगोडा, नामसाई, तवाङ्ग मठ, तुत्सा नृत्याङ्गना, शून्य घाटी (जीरो वैली), पक्के बाघ अभयारण्य, सेला दर्रा | |
| राष्ट्रगान: "अरुणाचल हमनीके"[१] | |
भारतमे अरुणाचलप्रदेशके स्थिति | |
| निर्देशाङ्क (ईटानगर): 27°04′N 93°22′E / 27.06°N 93.37°Eनिर्देशाङ्क: 27°04′N 93°22′E / 27.06°N 93.37°E | |
| देश | भारत |
| केन्द्रशासितप्रदेश | २१ जनवरी १९७२ |
| राज्यके दर्जा | २० फरवरी १९८७[२] |
| राजधानी | ईटानगर |
| सबसे बड़नगर | ईटानगर |
| जिला | २५ |
| सरकार | |
| • अङ्ग | अरुणाचलप्रदेश सरकार |
| • राज्यपाल | लेफ्टिनेण्ट जनरल कैवल्य त्रिविक्रम परनाइक, पीवीएसएम, यूवाईएसएम, वाईएसएम (सेवानिवृत्त)[३] |
| • मुख्यमन्त्री | पेमा खाण्डू[४] (भाजपा)[५] |
| • विधानमण्डल | एकसदनीय
|
| • संसदीय क्षेत्र | |
| • उच्चन्यायालय | गुवाहाटी उच्चन्यायालय - ईटानगर बेञ्च |
| क्षेत्रफल | |
| • कुल | 83,743 किमी2 (32,333 वर्ग मील) |
| • क्रम | १४मा |
| जनसङ्ख्या (2011) | |
| • कुल | १३,८३,७२७ |
| • क्रम | २७मा |
| • घनत्व | Lua error in Module:Convert at line 1866: attempt to index local 'en_value' (a nil value). (Lua error in Module:Convert at line 1866: attempt to index local 'en_value' (a nil value).) |
| समयमण्डल | युटिसि+०५:३० (भारतीय मानक समय) |
| आइएसओ ३१६६ सङ्केत | IN-AR |
| मानव विकास सूचकाङ्क | |
| एचडीआइ रैङ्क | २४मा (२०१९) |
| साक्षरता | ६६.९५% |
| राजभाषा | अङ्ग्रेजी[७][८][९] |
| जालस्थल | arunachalpradesh |

अरुणाचलप्रदेस (अरुणाचलप्रदेश) भारतके एगो उत्तरपूरुबी राज्य हे । संस्कृतमे अरुणाचलके अर्थ "उगैत सूरजके पर्बत" हे (अरूण + अचल ; 'अचल' के अर्थ 'न चलेवाला' = पर्बत होवहै) ।
प्रदेशके सीमा दक्खिनदन्ने असम दक्खिनपूरुबदन्ने नागालैण्ड पूरुदन्ने म्यान्मार/बर्मा पच्छिदन्ने भूटान आउ उत्तरदन्ने तिब्बतसे मिलहै । ईटानगर राज्यके राजधानी है । प्रदेशके बोलचालके मुख्यभाषा हिन्दी है । अरुणाचलप्रदेश चीनके तिब्बत स्वायत्तक्षेत्रके साथे १,१२९ किलोमीटरके सीमा साझा करहै ।
भारतके जनगणना २०११ के अनुसार अरुणाचलप्रदेशके जनसङ्ख्या १,३८२,६११ आउ ८३,७४३ वर्ग किलोमीटरके क्षेत्रफल हे । ई नैतिकरूपसे विविधराज्य हे, जेकरामे मुख्यरूपसे पच्छिदन्ने मोनपा लोग, केन्द्रमे तानी लोग, पूरुदन्ने ताई लोग आउ राज्यके दक्खिनदन्ने नागा लोग हथिन ।
राज्यके एगो बड़का भाग दक्खिन तिब्बतके भागके रूपमे चीन जनवादी गणराज्य आउ चीन गणराज्य (ताइवान) दुनोद्वारा दावा करल जाहे । १९६२ के भारत-चीन युद्धमे, अरुणाचलप्रदेशके आधोसे बेसी भागपर चीनी पीपल्स लिबरेसन सेना अस्थायीरूपसे कब्जा कर लेलकैहल । फिन चीन एकतरफा युद्धबिराम घोषित कर देलकै आउ ओकर सेना मैकमहोन रेखाके पीछे लौट गेलै ।
भौगोलिक दृष्टिसे पूर्बोत्तरके राज्यमे ई सबसे बड़का राज्य है । पूर्बोत्तरके अन्य राज्य नियन ई प्रदेशोके बेकत तिब्बती-बर्मी मूलके हथिन । वर्तमान समयमे भारतके अन्यभागसे बड़ी लोग आके हियाँ आर्थिक आउ सांस्कृतिक गतिविधि करहथिन ।
इतिहास
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]अरुणाचल प्रदेशके पहिले पूर्वात्तर सीमान्त एजेन्सी (नॉर्थ इस्ट फ्रण्टियर एजेन्सी- नेफा) के नामसे जानल जा हलै । एहाँके इतिहास लिखित रूपमे उपलब्ध न है । मौखिक परम्पराके रूपमे कुछ तनीसुन साहित्य आउ ऐतिहासिक खण्डहर है जे ई पर्वतीय क्षेत्रमे भेटहै । ई सब स्थानके खुदाई आउ विश्लेषणके द्वारा पता चलहै कि ई ईस्वी वर्ष प्रारम्भ होवेके समयके है । ऐतिहासिक प्रमाणसे पता चलहै कि ई जानल-पहचानल क्षेत्रे न हलै वरन जे लोग एहाँ रहहलथिन आउ उनकर देशके अन्य भागसे भिरुके सम्बन्ध हलै । अरुणाचलप्रदेशके आधुनिक इतिहास २४ फरवरी १८२६ के 'यण्डाबू सन्धि' होवेके बाद असममे ब्रिटिश शासन लागू होवेके बादसे प्राप्त होवहै । वर्ष १९६२ से पहिले ई राज्यके नार्थ-इस्ट फ्रण्टियर एजेन्सी (नेफा) के नामसे जानल जा हलै । संवैधानिक रूपसे ई असमेके एक भाग हलै परन्तु सामरिक महत्त्वके कारण १९६५ तक एहाँके प्रशासनके देखभाल विदेश मन्त्रालय करहलै । १९६५ के पश्चात् असमके राज्पालके द्वारा एहाँके प्रशासन गृह मन्त्रालयके अन्तर्गत आ गेलै हल । वर्ष १९७२ मे अरुणाचलप्रदेशके केन्द्रशासितप्रदेश बनावल गेलै हल आउ एकर नाम 'अरुणाचलप्रदेश' कैल गेलै । ई सबके बाद २० फरवरी १९८७ के ई भारतीय सङ्घके २४मा राज्य बनावल गेलै ।
सम्बन्धित लेख
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]सन्दर्भ
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]- ↑ "State song needs to mirror unity in diversity!". Arunachal Observer. 22 January 2017. Retrieved 23 April 2021.
- ↑ Government
Archived २०१६-१०-०७ at the वेबैक मशीन - ↑ Mishra, BD (30 September 2017). "Retired Armyman BD Mishra Appointed New Arunachal Governor". NDTV News. Archived from the original on 30 September 2017. Retrieved 30 September 2017.
- ↑ "Pema Khandu sworn in as Chief Minister of Arunachal Pradesh". द हिन्दू.
- ↑ "भाजपा forms govt in Arunachal Pradesh". द हिन्दू. Arunachal Pradesh. 31 दिसम्बर 2016. Archived from the original on 3 मार्च 2018. Retrieved 31 December 2016.
- ↑ {{url=https://globaldatalab.org/shdi/shdi/IND/?levels=1%2B4&interpolation=1&extrapolation=0&nearest_real=0&years=2019%2B2014%2B2009%2B2004%2B1999%2B1994%2B1990}}
- ↑ "Report of the Commissioner for linguistic minorities: 47th report (July 2008 to June 2010)" (PDF). Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, भारत सरकार. pp. 122–126. Archived from the original (PDF) on 13 मई 2012. Retrieved 16 फरवरी 2012.
- ↑ "Ministry of Development of North Eastern Region, North East India". mdoner.gov.in. Retrieved 22 February 2022.
- ↑ "WORKING IN HINDI LANGUAGE" (PDF). rajbhasha.gov.in. Retrieved 22 फरवरी 2022.