उत्तरप्रदेश
| उत्तरप्रदेस | |
|---|---|
| उत्तरप्रदेस | |
| उत्तरप्रदेश | |
|
ऊपरेसे नीचे, बामासे दहिना:
ताजमहल, प्रेम मन्दिर, कानपुर मेमोरियल चर्च, सारनाथ, घाट, झाँसीके किला, आगराके किला, नवीन यमुना सेतु | |
भारतमे उत्तरप्रदेसके स्थान | |
| निर्देशाङ्क: 26°51′N 80°55′E / 26.85°N 80.91°Eनिर्देशाङ्क: 26°51′N 80°55′E / 26.85°N 80.91°E | |
| देस | भारत |
| क्षेत्र | अवध, बघेलखण्ड, भोजपुर-पूर्वाञ्चल, बृज, बुन्देलखण्ड, कन्नौज आउ रोहिलखण्ड |
| राज्यके दर्जा | २४ जनवरी १९५०[१] |
| राजधानी | लखनऊ |
| सबसे बड़का नगर | लखनऊ |
| जिला | ७५[२][३] |
| सरकार | |
| • अङ्ग | उत्तरप्रदेश सरकार |
| • राज्यपाल | आनन्दीबेन पटेल[४][५] |
| • मुख्यमन्त्री | योगी आदित्यनाथ (भाजपा) |
| • विधानमण्डल | द्विसदनीय |
| • सन्सदीय क्षेत्र | |
| क्षेत्रफल | |
| • कुल | 240,928 किमी2 (93,023 वर्ग मील) |
| • क्रम | ४था |
| उच्चतम ऊँचाई (शाकुम्भरी देवी पर्वतमालामे अमसोट चोटी) | 957 मी (3,140 फीट) |
| जनसङ्ख्या (2021) | |
| • कुल | २४,१०,६६,८७४ |
| • क्रम | पहिला |
| • घनत्व | Lua error in Module:Convert at line 1866: attempt to index local 'en_value' (a nil value). (Lua error in Module:Convert at line 1866: attempt to index local 'en_value' (a nil value).) |
| GDP (2020–21) | |
| • कुल | ₹1.9 अरब (चौथा स्थान) |
| • प्रतिव्यक्ति | ₹६८,८१० (US$८१३.८९) |
| भाषा | |
| • राजभाषा | हिन्दी |
| • अतिरिक्त आधिकारिक | उर्दू (१९८९) मे |
| • क्षेत्रीय भाषा | अवधी, बघेली, भोजपुरी, ब्रज, बुन्देली, कन्नौजी, कौरवी |
| समयमण्डल | युटिसि+०५:३० (भारतीय मानक समय) |
| UN/LOCODE | IN-UP |
| वाहन पञ्जीकरण | UP 70 |
| मानव विकास सूचकाङ्क | |
| साक्षरता (2011) | 67.68%[७] |
| लिङ्गानुपात (2011) | 912 ♀/1000 ♂[७] |
| जालस्थल | up |
उत्तरप्रदेस (उत्तरप्रदेश) उत्तरभारतके एगो राज्य हे । २० करोड़से बेसी निबासी होवेके चलते ई भारतमे सबसे अधिक जनसङ्ख्या वाला राज्य हे आउ साथे-साथ बिश्वमे सबसे अधिक जनसङ्ख्यावाला देसीय उपखण्ड हे । भारतके गनतन्त्र बनेके बाद १९५० मे एकर स्थापना होलैहल । ई भारताधिराज्य (१९४७-१९५०) के अवधिके दौरान सञ्जुक्तप्रान्त (यूपी) के उत्तराधिकारी हल, जे अपने १९३५ मे स्थापित सञ्जुक्तप्रान्त (यूपी) आउ अन्ततः १९०२ मे ब्रिटिशराजके दौरान स्थापित सञ्जुक्तप्रान्त आगरा आउ अबधके उत्तराधिकारी हलै । राज्यके १८ प्रमण्डल आउ ७५ जिलामे बिभाजित करल गेलीहे, राज्यके राजधानी लखनऊ हे, आउ प्रयागराज न्यायिक राजधानीके रूपमे कार्यरत हे । ९ नवम्बर २००० के उत्तरप्रदेसके पच्छिमी हिमालयीय पहाड़ीक्षेत्रसे एगो नया राज्य, उत्तराञ्चल (अखनि उत्तराखण्ड) बनावल गेलीहल । राज्यके दु प्रमुख नदी, गङ्गा आउ ओकर सहायक जमुना, एगो हिन्दु तीर्थस्थल, प्रयागराजमे त्रिवेणी सङ्गममे मिलहै । अन्य प्रमुखनदी गोमती आउ सरजू हे । राज्यमे वन आवरण राज्यके भौगोलिक क्षेत्रके ६.१ प्रतिसत हे । खेती योग्य क्षेत्र कुल भौगोलिक क्षेत्रके ८२ प्रतिसत हे आउ कुल रोपल क्षेत्र खेती जोग्य क्षेत्रके ६८.५ प्रतिशत हे ।
राज्यके सीमा पच्छिदन्ने राजस्थान, उत्तर-पच्छिदन्ने हरियाणा, हिमाचलप्रदेस आउ दिल्ली, उत्तरदन्ने उत्तराखण्ड आउ नेपालके साथे एगो अन्तरराष्ट्रीयसीमा, पूरुदन्ने बिहार, दक्खिनदन्ने मध्यप्रदेस आउ दक्खिनपुरुदन्ने झारखण्ड आउ छत्तीसगढ़ राज्यसे लगहे । ई राज्य २,४०,९२८ बर्ग किमीमे फैलल हे, जे भारतके कुल क्षेत्रफलके ७.३% हे, आउ क्षेत्रफलके अनुसार चौथा सबसे बड़का राज्य हे । राज्य लम्बा समयसे चीनी उत्पादनला जानल जाहे, तैयो अखनि सेवा-उद्योग अर्थब्यवस्था पर हावीहे । सेवा क्षेत्रमे जतरा आउ पर्यटन, होटल् उद्योग, अचलसम्पत्ति, बीमा आउ बित्तीय-परामर्स सामिल हे । उत्तरप्रदेसके अर्थव्यवस्था ₹१८.६३ लाखकरोड़ (US$230 बिलियन्) सकल घरेलूउत्पाद आउ ₹६८,८१० (US$860) के प्रतिव्यक्ति GSDP के साथे भारतके तीसरा सबसे बड़का राज्य-अर्थव्यवस्था हे । १९६८ के बादसे उत्तरप्रदेसमे दस बेर अलगे-अलगे कारणके चलते आउ कुल १,७०० दिनतक राष्ट्रपति शासन लगावल गेलीहे । राज्यमे बर्तमानमे तीन अन्तर्राष्ट्रिय बिमानस्थल हे, चौधरी चरनसिंह अन्तर्राष्ट्रिय बिमानस्थल (लखनऊ), लाल बहादुरशास्त्री बिमानस्थल (वाराणसी) आउ कुसीनगर अन्तर्राष्ट्रिय बिमानस्थल (कुशीनगर) । प्रयागराज जङ्क्सन उत्तरमध्य रेलवेके मुख्यालय हे आउ गोरखपुर रेलस्थानक पूरुबोत्तर रेलवे (भारत) के मुख्यालयके रूपमे काम करहे । राज्यके उच्चन्यायालय प्रयागराजमे स्थित हे । राज्य क्रमशः निचलासदन लोकसभा आउ उच्चसदन राज्यसभामे ८० सीट आउ ३१ सीटके जोगदान देहे ।
राज्यके निबासीके उनखर मूलक्षेत्रके आधारपर या त अवधी, बघेली, भोजपुरी, ब्रज, बुन्देली, कन्नौजी वा रोहिलखण्डी कहल जाहे । तीन-चौथाईसे बेसी जनसङ्ख्या हिन्दुधरमके मानहे, जेकरा बाद इस्लाम अगला सबसे बड़का धार्मिकसमूह हे । हिन्दी सबसे ब्यापकरूपसे बोलल जायेवाला भाषा हे आउ उर्दूके साथे-साथे राज्यके अधिकारिकोभाषा हे । भोजपुरी हिन्दीके बाद राज्यके दोसरा सबसे अधिक बोलल जाहे । मौर्य साम्राज्य, हर्ष साम्राज्य, गुप्त साम्राज्य, पाल साम्राज्य, दिल्ली सल्तनत, मुगल साम्राज्यके साथे-साथे बड्डी अन्य सम्राज्ज सहित प्राचीन आउ मध्यकालीनभारतमे मौजूद अधिकांश मुखधाराके राजनीतिकसत्ता उत्तरप्रदेसमे हलै । २०मा सताब्दीके आरम्भमे भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलनके समय, उत्तरप्रदेसमे तीन प्रमुख रियासत हलै - रामगढ़ी, रामपुर आउ बनारस । राज्यमे कई पवित्र हिन्दुमन्दिर आउ तीर्थस्थल हे । उत्तरप्रदेसमे तीन बिश्व धरोहरस्थल हे आउ भारतमे पर्यटनस्थलमे पहिला स्थानपर हे । उत्तरप्रदेसमे आगरा, अलीगढ़, अजोध्या, कुसीनगर, मथुरा, प्रयागराज, बनारस आउ बृन्दाबन सहित ढेर इतिहासिक, प्राकृतिक आउ धार्मिक पर्यटनस्थल हे ।
सम्बन्धित लेख
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]सन्दर्भ
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]- ↑ "United Province, UP was notified in Union gazette on January 24, 1950". द न्यू इण्डियन एक्सप्रेस. 2 मई2017. मूलसे 8 मई 2017 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 4 मई 2017.
|date=में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता) - ↑ "Uttar Pradesh District". up.gov.in. Government of Uttar Pradesh. मूलसे 15 अप्रैल 2017 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 12 अप्रैल 2017.
- ↑ "List of districts in Uttar Pradesh". archive.india.gov.in. Government of India. मूलसे 26 अप्रैल 2017 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 12 अप्रैल 2017.
- ↑ PTI (20 जुलाई 2019). "Anandiben Patel made UP governor, Lal ji Tandon to replace her in Madhya Pradesh". India Today (English मे). मूलसे 20 जुलाई 2019 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 20 जुलाई 2019.
- ↑ "The Governor of Uttar Pradesh". uplegisassembly.gov.in. Uttar Pradesh Legislative Assembly. मूल से 3 मई2017 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 12 अप्रैल 2017.
|archive-date=में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता) - ↑ "Handbook of Statistics of Indian States" (PDF). Reserve Bank of India. पप॰ 37–42. अभिगमन तिथि 11 फ़रवरी 2022.
|access-date=में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता) - 1 2 "Census 2011 (Final Data) – Demographic details, Literate Population (Total, Rural & Urban)" (PDF). planningcommission.gov.in. Planning Commission, Government of India. मूल (PDF) से 27 जनवरी 2018 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 3 अक्टूबर 2018.

