सामग्री पर जैथिन

कर्नाटक

विकिपीडिया से
कर्नाटक
ಕರ್ನಾಟಕ
राज्य
ऊपरेसे, बामासे दहिना:
मैसूर पैलेस, पट्टाडकल, भगवान् बाहुबलीके मूर्ति, मालपे बीच, शिवनसमुद्रम प्रपात, होयसल साम्राज्यके प्रतीक, मुरुदेश्वरमे गोपुरम् आउ विरूपाक्ष मन्दिर, हम्पी

प्रतीक
राष्ट्रगान: "जय भारत जननिया तनुजते, जय हे कर्नाटक मात"[]
"(भारत माताके पत्री कर्नाटक अपनेके जय होवे)
भारतमे कर्नाटकके स्थानके अवस्थिति
भारतमे कर्नाटकके स्थान
देश भारत
गठन१ नवम्बर १९५६
राजधानीबेङ्गलूरु
सबसे बड़ शहरबेङ्गलूरु
जिला३१
सरकार
  अङ्गकर्नाटक सरकार
  राज्यपालथावरचन्द गहलोत
  मुख्यमन्त्रीसिद्दारमैया
  विधानमण्डलद्विसदनीय
  संसदीय क्षेत्र
  उच्च न्यायालयकर्नाटक उच्चन्यायालय
क्षेत्रफल
  कुल191,791 किमी2 (74,051 वर्ग मील)
  क्रम६ठा
उच्चतम ऊँचाई
1,925 मी (6,316 फीट)
न्यूनतम ऊँचाई
(MSL)
0 मी (0 फीट)
जनसङ्ख्या
 (2011)[]
  कुल६,११,३०,७०४
  क्रम८मा
  घनत्वLua error in Module:Convert at line 1866: attempt to index local 'en_value' (a nil value). (Lua error in Module:Convert at line 1866: attempt to index local 'en_value' (a nil value).)
GDP (2020–21)
  कुल16.65 trillion (US$१९६.९४ अरब)
  प्रतिव्यक्ति२,२६,७९६ (US$२,६८२.५७)
भाषा
  राजभाषासाँचा:देश आँकड़ा कन्नड[]
समयमण्डलयुटिसि+05:30 (भारतीय मानक समय)
आइएसओ ३१६६ सङ्केतIN-KA
वाहन पञ्जीकरणKA
मानव विकास सूचकाङ्क (2018)बृद्धि 0.682[] medium · १९मा
साक्षरता (2011)75.36%[]
लिङ्गानुपात (2011)973 /1000 []
जालस्थलwww.karnataka.gov.in

कर्नाटक वा कर्णाटक (कन्नड: ಕರ್ನಾಟಕ) दक्खिनभारतके एगो राज्य हे । ई राज्यके गठन १ नवम्बर, १९५६ के राज्यपुनर्गठन अधिनियमके अधीन करल गेलीहल । पहिले एकरा मैसूर राज्य कहल जाहलै । १९७३ मे पुनर्नामकरण करके एकर नाम कर्नाटक कर देलगेलै । एकर सीमा पच्छिदन्ने अरब सागर, उत्तरपच्छिदन्ने गोआ, उत्तरदन्ने महाराष्ट्र, पूरूदन्ने आन्ध्रप्रदेश, दक्खिन-पूरुदन्ने तमिल्नाडु आउ दक्खिनदन्ने केरलसे लगहे । एकर कुल क्षेत्रफल १,९१,९७६ कि॰मी॰² हे, जे भारतके कुल भौगोलिक क्षेत्रके ५.८३% हे । ३१ जिलाके साथे ई राज्य छठा सबसे बड़का राज्य हे । राज्यके अधिकारिक आउ सर्वाधिक बोले जाएवाला भाषा कन्नड हे । कर्नाटक राज्यके नवीनतम जिला विजयनगर हे ।[]

कर्नाटक शब्दके उद्गमके ढेर व्याख्यामे से सर्वाधिक स्वीकृत व्याख्या ई है कि कर्नाटक शब्दके उद्गम कन्नड शब्द करु, अर्थात् करिया या ऊँच आउ नाडु अर्थात् भूमि या प्रदेश या क्षेत्र से आएल है, जेकर संयोजन करुनाडुके पूरा अर्थ होलै करिया भूमि या ऊँच प्रदेश । करिया शब्द हियाँके बयलुसीम क्षेत्रके करिया मट्टीसे आएल है आउ ऊँच यानि दक्कनके पठारी भूमिसे आएल है । ब्रिटिश राजमे हियाँला कार्नेटिक शब्दके प्रयोग कैल जा हलै, जे कृष्णा नदीके दक्षिण दन्नेके प्रायद्वीपीय भूमिला प्रयुक्त है आउ मूलतः कर्नाटक शब्दके अपभ्रंश है ।[]

प्राचीन एवं मध्यकालीन इतिहास देखथिन त कर्नाटक क्षेत्र ढेर बड़ शक्तिशाली साम्राज्यके क्षेत्र रहल है । ई सब साम्राज्यके दरबारके विचारक, दार्शनिक आउ भाट आउ कविके सामाजिक, साहित्यिक आउ धार्मिक संरक्षणमे आजके कर्नाटक उपजल है । भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतके दुनहीँ रूप, कर्नाटक सङ्गीत आउ हिन्दुस्तानी सङ्गीतके ई राज्यके महत्त्वपूर्ण योगदान भेटल है । आधुनिक युगके कन्नड लेखकके सर्वाधिक ज्ञानपीठ सम्मान भेटल है ।[१०] राज्यके राजधानी बङ्गलूरु नगर है, जे भारतमे हो रहल त्वरित आर्थिक एवं प्रौद्योगिकीके अग्रणी योगदानकर्त्ता है ।

  1. "Poem declared 'State song'". The Hindu. Archived from the original on 12 October 2007. Retrieved 15 July 2007.
  2. "Protected Areas of India: State-wise break up of Wildlife Sanctuaries" (PDF). Wildlife Institute of India. Government of India. Archived (PDF) from the original on 24 October 2016. Retrieved 24 August 2016.
  3. "Figures at a glance" (PDF). 2011 Provisional census data. Ministry of Home Affairs, Government of India. Archived (PDF) from the original on 24 October 2011. Retrieved 17 September 2011.
  4. "Handbook of Statistics of Indian States" (PDF). Reserve Bank of India. pp. 37–42. Retrieved 11 February 2022.
  5. 50th Report of the Commission for Linguistic Minorities in India (PDF). p. 123. Archived from the original (PDF) on 8 July 2016. {{cite book}}: Unknown parameter |agency= ignored (help)
  6. "Sub-national HDI – Area Database". Global Data Lab. Institute for Management Research, Radboud University. Archived from the original on 23 September 2018. Retrieved 25 September 2018.
  7. 1 2 "Census 2011 (Final Data) – Demographic details, Literate Population (Total, Rural & Urban)" (PDF). planningcommission.gov.in. Planning Commission, Government of India. Archived from the original (PDF) on 27 January 2018. Retrieved 3 October 2018.
  8. Hindi, TV9 (2 अक्टूबर 2021). "कर्नाटक का 31वां जिला बना विजयनगर, CM बसवराज बोम्मई ने कहा- कला और संस्कृति के नए युग की होगी शुरुआत". TV9 Bharatvarsh (in Hindi). Retrieved 2 अक्टूबर 2021. {{cite news}}: Check date values in: |accessdate= and |date= (help)CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  9. देखथिन लॉर्ड मैकॉले'ज लाइफ ऑफ क्लाइव एण्ड जेम्स टॉलबॉयज व्हीलर: अर्ली हिस्ट्री ऑफ ब्रिटिश इण्डिया, लन्दन (१८७८), पृ.९८। The principal meaning is the western half of this area, but the rulers there controlled the Coromandal Coast as well.
  10. संस्कृति का समंदर दक्षिण भारत[मृत कड़ी]। डेली न्यूज। २६ जनवरी, २०११। अभिगमन तिथि: १८ फरवरी २०११