किरचाफके परिपथके नियम

बरिस १८४५ मे गुस्ताव किरचाफ (वा गुस्ताव किरखॉफ) विद्युत परिपथमे भोल्टता एवं प्रवाह सम्बन्धी दु नियम प्रतिपादित कैलन । ई दुनो नियम संयुक्त रूपसे किरचाफके परिपथके नियम कहला हे । ई नियम विद्युत परिपथला वस्तुतः आवेश संरक्षण एवम् ऊर्जा संरक्षणके नियमके भिन्न रूप हे । ई नियम विद्युत अभियान्त्रिकीसे सम्बन्धित गणनाके आधार हे आउ बहुतायतमे प्रयोग होवहे । ई दुनो नियम मैक्सवेलके समीकरणसे सीधा व्युत्पन्न कैल जा सकहे किन्तु इतिहास ई हे कि किरचॉफ एकरा मैक्सवेलसे पहिले प्रतिपादित कर देलन हल ।
किरचाफके धाराके नियम
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]
i1 + i4 = i2 + i3
ई नियमके 'किरचाफके सन्धि नियम', 'किरचाफके बिन्दु नियम', 'किरचाफके जङ्क्सनके नियम' आउ किरचाफके प्रथम नियमो कहल जा हे ।[१]
n कौनो नोडसे जुड़ल धारा-शाखाके कुल सङ्ख्या हे ।
ई नियम समिश्र धारोला सत्य हे ।
ई नियम आवेशके संरक्षणके नियम पर आधारित हे ।
किरचाफके विभवान्तरके नियम
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]
v1 + v2 + v3 + v4 = 0
ई नियमके 'किरचाफके द्वितीय नियम', किरचाफके लूप (या मेश)[२] के नियमो कहल जा हे ।[३]
- T कौनो घेरा (लूप) के परितः सब विभवान्तरके बीजगणितीय योग शून्य होवहे ।
अर्थात्
हियाँ n घेरामे स्थित कुछ विभवान्तरके सङ्ख्याके बराबर हे । ई विभवान्तर समिश्र सङ्ख्यो (जैसे एसि विश्लेषणके स्थिति) हो सकहे ।
ई नियम ऊर्जा संरक्षणके नियम पर आधारित हे ।
उदाहरण
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]
सामने देखावल विद्युत परिपथमे 2 भोल्टता स्रोत एवं 3 प्रतिरोधक हे । तथा,
किरचाफके प्रथम नियमके अनुसार हमनी लिख सकही कि
अखनि बन्द परिपथ (लूप) s1 मे किरचाफके द्वितीय नियमके अनुसार,
एही प्रकार बन्द परिपथ s1 मे किरचाफके द्वितीय नियमके अनुसार,
ई प्रकार हमनी मे निम्नलिखित रैखिक समीकरण प्राप्त भेल -
एकरा सरल करके एहु प्रकार लिख सकही -
अखनि
रखेपर निम्नलिखित हल प्राप्त होवहे -
ध्यान दी कि के चिह्न ऋणात्मक हे, जेकर मतलब ई हे कि वास्तवमे के दिशा चित्रमे देखावल गेल दिशाके उल्टा दिशामे हे ।
इहो देखी
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]बाहरी कड़ी
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]- http://www.sasked.gov.sk.ca/docs/physics/u3c13phy.html[मृत कड़ी]
- MIT video lecture on the KVL and KCL methods
- किरचॉफ का नियम आसानी से समझे।
सन्दर्भ
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]- ↑ "किरचौफ के धारा नियम". Archived from the original on 3 अप्रैल 2010. Retrieved 2 अप्रैल 2010.
- ↑
Archived २०२१-०५-१६ at the वेबैक मशीन - ↑ "किरचौफ के विभव नियम". Archived from the original on 2 अप्रैल 2010. Retrieved 2 अप्रैल 2010.