कोच्चि
| कोच्चि കൊച്ചി कोचीन | |
|---|---|
| महानगर | |
| उपनाम: | |
| निर्देशाङ्क: 9°58′N 76°17′E / 9.97°N 76.28°Eनिर्देशाङ्क: 9°58′N 76°17′E / 9.97°N 76.28°E | |
| देश | |
| राज्य | केरल |
| जिला | एर्नाकुलम जिला |
| सरकार | |
| • अङ्ग | कोच्चि नगरनिगम |
| • महापौर | (भा रा काङ्ग्रेस) |
| • पुलिस आयुक्त | एम आर अजीत कुमार, आइपिएस |
| क्षेत्रफल | |
| • महानगर | 94.88 किमी2 (36.63 वर्ग मील) |
| • महानगर | 440 किमी2 (170 वर्ग मील) |
| उन्नतांश | 0 मी (0 फीट) |
| जनसङ्ख्या (2012)[४] | |
| • महानगर | ६,१२,३४३ |
| • घनत्व | 6,340/किमी2 (16,400/मील2) |
| • महानगर | २१,१७,९९० |
| भाषा | |
| • आधिकारिक | मलयालम् |
| समयमण्डल | युटिसि+०५:३० (भामास) |
| पिन | 682 XXX |
| दूरभाष कूट | 91-(0)484-XXX XXXX |
| वाहन पञ्जीकरण | KL-7,KL-39,KL-41,KL-42,KL-43,KL-63 |
| तटरेखा | 48 किलोमीटरs (30 मील) |
| लिङ्गानुपात | १.०२८ ♂/♀ |
| साक्षरता | ९८.५% |
| नवदिल्लीसे दूरी | 2,594 किलोमीटरs (1,612 मील) NE (भूमि) |
| मुम्बईसे दूरी | 1,384 किलोमीटरs (860 मील) NW (भूमि) |
| बेङ्गलुरुसे दूरी | 539 किलोमीटरs (335 मील) N (भूमि) |
| जलवायु | Amw (कोप्पन) |
| वर्षा | 3,228.3 मिलीमीटरs (127.10 इञ्च) |
| जालस्थल | www |
कोच्चि (मलयाल: കൊച്ചി), जेकरा कोचीन एहु कहल जा हलै, भारतके केरल राज्यके एर्णाकुलं जिलामे लक्षद्वीप सागरसे तटस्थ स्थित एक बड़ बन्दरगाह नगर हे । कोच्चिके बड़ी समयसे प्रायः एर्नाकुलमो कहल जा हे, जेकर अर्थ नगरके मुख्यभूमि भाग इङ्गित करहे । कोच्चि नगरनिगम (जनसङ्ख्या ६,७७,३८१) राज्यके दोसर सर्वाधिक जनसङ्ख्या वाला नगर हे । ई कोच्चि महानगरीय क्षेत्रके विस्तार सहित (जनसङ्ख्या २१ लाख) केरल राज्यके सबसे बड़ नगरीय जनसङ्ख्या क्षेत्र हे । कोच्चि नगर बृहद् कोच्चि क्षेत्रोके एक भाग हे, आउ एकरा भारत सरकार द्वारा द्वितीय दर्जा वाला नगर वर्गीकृत कैल गेलै हे ।[६] नगरके देखरेख आउ अनुरक्षण दायित्त्व १९६७ मे स्थापित भेलै कोच्चि नगरनिगम करहे । एकर इलावा पूरा क्षेत्रके सर्वाङ्गीण विकासके भार बृहद् कोचीन डवलपमेण्ट अथोरिटी (जीसीडीए) एवं गोश्री आइलैण्ड डवलपमेण्ट अथोरिटी (जिआइडिए) पर हे ।
कोच्चि १४मा शताब्दीयेसे भारतके पश्चिमी तटरेखाके मसालके व्यापार केन्द्र रहलै हे आउ एकरा अरब सागरके रानी के नामसे जानल जा हलै । १५०३ मे एहाँ पुर्तगालके आधिपत्य भेलै आउ ई उपनिवेशीय भारतके प्रथम यूरोपीय उपनिवेश बनलै । १५३० मे गोआके चुनल जायेतक ई पुर्तगालके एहाँके प्रधान शक्ति केन्द्र रहलै । कालान्तरमे कोच्चि राज्यके रजवाड़ामे परिवर्तित होनेवे साथहीँ ई डच एवं ब्रिटिशके नियन्त्रणमे आ गेलै । आज केरलमे कुल अन्तर्देशीय आउ अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकके आगमन सङ्ख्यामे प्रथम स्थान बनैले हे । [७][८] नीलसन कम्पनीके आउटलुक ट्रैवलर पत्रिकाला कैल गेल एक सर्वेक्षणके अनुसार कोच्चि आझो भारतके सर्वश्रेष्ठ पर्यटक आकर्षणमे छठा स्थान पर बनल हे ।[९] मैकिन्से ग्लोबल संस्था द्वारा कैल गेल एक शोधके अनुसार, कोच्चि २०२५ तकके विश्वके सकल घरेलु उत्पादमे ५०% योगदान देवेवाला ४४० उभरैत नगरमे से एक हलै ।
भारतीय नौसेनाके दक्षिणी नौसैनिक कमानके केन्द्र आउ भारतीय तटरक्षकके राज्य मुख्यालयो एही नगरे स्थित हे,[१०][११] जेकरामे एयर स्क्वैड्रन ७४७ नामके एक वायु टुकड़ियो जुड़ल हे ।[१२] नगरके वाणिज्यिक सागरीय गतिविधिसे सम्बन्धित सुविधामे कोच्चि बन्दरगाह, अन्तर्राष्ट्रिय कण्टेनर ट्रान्स्शिपमेण्ट टर्मिनल, कोचीन शिपयार्ड, कोच्चि रिफाइनरीजके अपतटीय (ऑफशोर) सिङ्गल बॉय मूरिङ्ग (एसपीएम),[१३][१४] एवं कोच्चि मैरीनो हे । कोच्चियोमे कोचीन विनिमय एक्स्चेञ्ज, इण्टरनेशनल पॅपर एक्स्चेञ्जो स्थित हे, एवं हिन्दुस्तान मशीन टूल्स (एचएमटी), सायबर सिटी, एवं किन्फ्रा हाइ-टेक पाक एवं बड़ रासायनिक निर्माणि जैसे फर्टिलाइजर्स एण्ड कैमिकल्स त्रावणकौर (फैक्ट), त्रावणकौर कोचीन कैमिकल्स (टीसीसी), इण्डियन रेयर अर्थ्स लिमिटेड (आइआरइएल), हिन्दुस्तान ऑर्गैनिक कैमिकल्स लिमिटेड (एचओसीएल)[१५] कोच्चि रिफाइनरीजके साथे साथे ढेर विद्युत कम्पनी जैसे टीइएलके[१६] एवं औद्योगिक पार्को बनल हे जेकरामे कोचीन एपेशल इकॉनोमिक जोन एवं इन्फोपार्क कोच्चि प्रमुख हे । कोच्चियेमे प्रमुख राज्य न्यायपीठ केरल एवं लक्षद्वीप उच्चन्यायालय एवं कोचीन युनिवर्सिटी ऑफ साइन्स एण्ड टेक्नोलॉजियो स्थापित हे । एही नगरमे केरलके नेशनल लॉ स्कूल, नेशनल युनिवर्सिटी ऑफ एडवान्स्ड लीगल स्टडीजोके स्थान भेटल हे ।
व्युत्पत्ति
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]प्राचीन विदेशी घुमन्तु आउ व्यापारीगण द्वारा कोच्चिके विभिन्न नामसे इङ्गित कैल गेलै हे जैसे Cocym, Cochym, कोचीन एवं कोची आदि ।[१७] कोचीन यहूदी समुदाय द्वारा एकरा कोचिन (Kogin/קוגין) बोलल जाता हलै, जैसन कि सायनागोगके मुहरोमे लौकहे[१८] आउ ई मुहर अखनियो ऊ समुदायके पास रखल हे । "कोच्चि" नामके उद्गम एक मलयाल शब्द कोचु आलि से प्रतीत होवहे, जेकर अर्थ हे एक छोटी खादई या झील या लैगून । एक अन्य धारणाके अनुसार कोच्चिके उद्गम कॅची से हे जेकर अर्थ हे बन्दरगाह ।[१९] इतालवी अन्वेषक निकोलो कॉण्टी (१५मा शताब्दी) एवं फ्रा पाओलीन (१७मा शताब्दी) के अनुसार कोच्चि शब्दके उद्गम एही नामके एक छोट नदीसे हे जे बैकवाटर्सके सागरसे जोड़हलै ।[उद्धरण चाही]
पहिले पुर्तगालीके आगमन आउ फिर ब्रिटिश आगमनसे कोचीन नामके लगभग आधिकारिक पदवी भेट गेलै हल । १९९६ मे नगरके अपन मूल मलयाल नामके एक निकटवर्त्ती आङ्ग्लीकृत रूप कोच्चि भेटलै । ई नामके कोचीन नगरनिगम अमान्य करके अस्वीकार कर देलकै आउ निगम अखनियो तक "कोचीन" नामे चलैत हे ।
सन्दर्भ
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]- ↑ K. C. Sivaramakrishnan (2006). People's Participation in Urban Governance. Concept Publishing Company. p. 156. ISBN 81-8069-326-0. Archived from the original on 11 फरवरी 2015. Retrieved 7 जुलाई 2015.
- ↑ गणेश कुमार. Modern General Knowledge. Upkar Prakashan. p. 194. ISBN 81-7482-180-5. Archived from the original on 11 फरवरी 2015. Retrieved 7 जुलाई 2015.
- ↑ "GCDA - Greater Cochin Development Authority". Gcdaonline.com. Archived from the original on 14 अप्रैल 2014. Retrieved 12 November 2012.
- ↑ "Provisional Figures, Kerala" (PDF). Office of The Registrar General & Census Commissioner. Archived (PDF) from the original on 31 जनवरी 2016. Retrieved 7 अप्रैल 2011.
- ↑ "Provisional Population Totals, Census of India 2011" (PDF). भारतके जनगणना. Archived (PDF) from the original on 2 अप्रैल 2013. Retrieved 11 मार्च 2011.
- ↑ "Steps to control pollution in Greater Kochi area mooted". द हिन्दु. 20 September 2010. Archived from the original on 6 सितंबर 2013. Retrieved 8 जुलाई 2015.
{{cite news}}: Check date values in:|archive-date=(help) - ↑ "संग्रहीत प्रति" (PDF). Archived (PDF) from the original on 11 जुलाई 2017. Retrieved 11 जुलाई 2015.
- ↑ "Tourist statistics – 2008" (PDF). Government of Kerala, Tourism Department. Archived (PDF) from the original on 2 जून 2010. Retrieved 22 October 2010.
- ↑
Archived २०१२-०७-०९ at archive.today Kerala best Destination - ↑ "Indian Coast Guard. Regions. Western Region". Indiancoastguard.nic.in. Archived from the original on 4 जून 2013. Retrieved 12 नवम्बर 2012.
- ↑ "Indian Coast Guard. Organization Structure". Indiancoastguard.nic.in. Archived from the original on 31 अक्तूबर 2012. Retrieved 12 November 2012.
{{cite web}}: Check date values in:|archive-date=(help) - ↑ "Indian Coast Guard. Aviation". Indiancoastguard.nic.in. Archived from the original on 31 अक्तूबर 2012. Retrieved 12 November 2012.
{{cite web}}: Check date values in:|archive-date=(help) - ↑ "Kochi Refinery Overview". Bharatpetroleum.com. Archived from the original on 12 दिसम्बर 2012. Retrieved 12 नवम्बर 2012.
- ↑ "Kochi Refinery Projects". Bharatpetroleum.com. Archived from the original on 28 अक्तूबर 2012. Retrieved 12 November 2012.
{{cite web}}: Check date values in:|archive-date=(help) - ↑ "HOCL official web site. Phenol Complex at Kochi in Kerala". Hocl.gov.in. Archived from the original on 10 मई 2013. Retrieved 12 नवम्बर 2012.
- ↑ "TELK official website". Telk.com. Archived from the original on 7 जून 2013. Retrieved 12 नवम्बर 2012.
- ↑ "Facts about India" (PDF). Corporation of Cochin. Archived from the original (PDF) on 29 दिसम्बर 2009. Retrieved 9 जनवरी 2010.
- ↑ "Fort And Harbour". Cghearth.com. Archived from the original on 28 अगस्त 2012. Retrieved 12 November 2012.
- ↑ C. M. Dinesh Mani, Mayor(2000–2005). "Cochin" (PDF). Cochin (A Monograph). Corporation of Kochi. Archived from the original (PDF) on 29 दिसम्बर 2009. Retrieved 11 अक्टूबर 2010.
{{cite web}}: Check date values in:|accessdate=(help)CS1 maint: numeric names: authors list (link)
- Pages with script errors
- Wikipedia page with obscure country or subdivision
- Articles containing मलयाल-language text
- Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- विकिडेटा पर उपलब्ध निर्देशाङ्क
- ज्ञानसन्दूक अवस्थापनमे अज्ञात प्राचलके प्रयोग करैत पन्ना
- CS1 errors: dates
- वेबआर्काइव साँचा आर्काइवइस कड़ी
- सुधार योग्य सब लेख
- लेख जौनमे अक्टूबर 2010 से स्रोतहीन कथन हे । सभ लेख जौनमे स्रोतहीन कथन हे
- साँचामे अमान्य तिथि प्राचलवाला लेख
- CS1 maint: numeric names: authors list
- कोच्चि
- भारतके तटीय वासस्थान
- भारतके रियासत
- भूतपूर्व पुर्तगाली उपनिवेश
- केरलके नगर
- एर्णाकुलं जिला
- एर्णाकुलं जिलाके नगर
- भारतमे बन्दरगाह नगर