सामग्री पर जैथिन

चुम्बकत्व

विकिपीडिया से

भौतिकशास्त्रमे चुम्बकत्व ऊ प्रक्रिया हे जेकरामे एक वस्तु दोसर वस्तु पर आकर्षण या प्रतिकर्षण बल लगावहे । जे वस्तु ई गुण प्रदर्शित करहे, ओकरा चुम्बक कहल जा हे । निकल, लोहा, कोबाल्ट एवं उनकर मिश्रण आदि सरलतासे पहचानल जाये योग्य चुम्बकीय गुण रखहे । ज्ञातव्य हे कि सब वस्तु न्यूनाधिक मात्रामे चुम्बकीय क्षेत्रके उपस्थितिसे प्रभावित होवहे ।

चुम्बकत्व अन्य रूपोमे प्रकट होवहे, जैसे विद्युच्चुम्बकीय तरङ्गमे चुम्बकीय क्षेत्रके उपस्थिति ।

  1. टिकॉनाल (Ticonal) - कोबाल्ट, निकल, ऐलुमिनियम इत्यादिके मिश्र धातु हे ।
  2. अल्निको (Alnico) - एकरामे निकल, ऐलुमिनियम, कोबाल्ट, कॉपर एवं कुछ मात्रामे लौह धातुके मिलावल जा हे ।
  3. फेराइड चुम्बक- ई चुम्बक फेरिक ऑक्साइड एवं बेरियम ऑक्साइडके बनल होवहे ।

-ईसब चुम्बक अधिक शक्तिशाली एवं भारमे हल्का होवहे ।

  1. कोबाल्ट स्टील (cobalt steel) - एकर निर्माण कोबाल्ट, टङ्गस्टन, कार्बनके मिश्रणसे होवहे, आउ ई स्थायी चुम्बक बनेला महत्वपूर्ण हे ।
विभिन्न प्रकारके चुम्बकीय पदार्थके B-H वक्र : निर्वातके बि-एच वक्र (लाल) के तुलनामे लौहचुम्बकीय (भूरा), अनुचुम्बकीय (नील) एवं प्रतिचुम्बकीय (हरियर) पदार्थके बि-एच वक्रके तुलना करी ।
चुम्बकीय पदार्थके वर्गीकरण
चुम्बकीय पदार्थके वर्गीकरण

विद्युच्चुम्बकत्वसे सम्बन्धित इकाई

[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]
कागज पर लोहाके बुरादा द्वारा दर्शावल गेल छड़ चुम्बकके चुम्बकीय बल रेखा

चुम्बकत्वसे सम्बन्धित एसआइ इकाई

[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]
विद्युच्चुम्बकत्वके एसआइ इकाई
सङ्केत मात्राके नाम व्युत्पन्न इकाई इकाई मूल इकाई
I विद्युत धारा एम्पीयर (SI base unit) A A = W/V = C/s
q विद्युत आवेश, विद्युतके मात्रा कूलम्ब C A·s
V विभवान्तर वा विद्युतवाहक बल वोल्ट V J/C = kg·m2·s−3·A−1
R, Z, X प्रतिरोध, प्रतिबाधा, प्रतिघात (Reactance) ओह्म Ω V/A = kg·m2·s−3·A−2
ρ प्रतिरोधकता ओम प्रति मीटर Ω·m kg·m3·s−3·A−2
P शक्ति वाट W V·A = kg·m2·s−3
C धारिता फॅराड F C/V = kg−1·m−2·A2·s4
व्युत्क्रम धारिता व्युत्क्रम फैराड F−1 V/C = kg·m2·A−2·s−4
ε Permittivity फैराड प्रति मीटर F/m kg−1·m−3·A2·s4
χe वैद्युत प्रवृत्ति (Electric susceptibility) (विमाहीन) - -
G, Y, B चालन, Admittance, Susceptance सीमेन्स S Ω−1 = kg−1·m−2·s3·A2
σ चालकता सिमेंस प्रति मीटर S/m kg−1·m−3·s3·A2
B चुम्बकीय क्षेत्र टेस्ला T Wb/m2 = kg·s−2·A−1 = N·A−1·m−1
Φm चुम्बकीय फ्लक्स वेबर Wb V·s = kg·m2·s−2·A−1
H चुम्बकीय क्षेत्र एम्पीयर प्रति मीटर A/m A·m−1
Reluctance एम्पीयर-टर्न प्रति वेबर A/Wb kg−1·m−2·s2·A2
L प्रेरकत्व हेनरी H Wb/A = V·s/A = kg·m2·s−2·A−2
μ पारगम्यता (Permeability) हेनरी प्रति मीटर H/m kg·m·s−2·A−2
χm चुम्बकीय प्रवृत्ति (Magnetic susceptibility) (विमाहीन)