चुम्बकत्व
स्वरूप
| विद्युच्चुम्बकत्व |
|---|
भौतिकशास्त्रमे चुम्बकत्व ऊ प्रक्रिया हे जेकरामे एक वस्तु दोसर वस्तु पर आकर्षण या प्रतिकर्षण बल लगावहे । जे वस्तु ई गुण प्रदर्शित करहे, ओकरा चुम्बक कहल जा हे । निकल, लोहा, कोबाल्ट एवं उनकर मिश्रण आदि सरलतासे पहचानल जाये योग्य चुम्बकीय गुण रखहे । ज्ञातव्य हे कि सब वस्तु न्यूनाधिक मात्रामे चुम्बकीय क्षेत्रके उपस्थितिसे प्रभावित होवहे ।
चुम्बकत्व अन्य रूपोमे प्रकट होवहे, जैसे विद्युच्चुम्बकीय तरङ्गमे चुम्बकीय क्षेत्रके उपस्थिति ।
- टिकॉनाल (Ticonal) - कोबाल्ट, निकल, ऐलुमिनियम इत्यादिके मिश्र धातु हे ।
- अल्निको (Alnico) - एकरामे निकल, ऐलुमिनियम, कोबाल्ट, कॉपर एवं कुछ मात्रामे लौह धातुके मिलावल जा हे ।
- फेराइड चुम्बक- ई चुम्बक फेरिक ऑक्साइड एवं बेरियम ऑक्साइडके बनल होवहे ।
-ईसब चुम्बक अधिक शक्तिशाली एवं भारमे हल्का होवहे ।
- कोबाल्ट स्टील (cobalt steel) - एकर निर्माण कोबाल्ट, टङ्गस्टन, कार्बनके मिश्रणसे होवहे, आउ ई स्थायी चुम्बक बनेला महत्वपूर्ण हे ।
चुम्बकीय पदार्थ
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]
- लौहचुम्बकीय (फेरोमैगनेटिक)
- अनुचुम्बकीय (पैरामैगनेटिक)
- प्रतिचुम्बकीय (डायामैगनेटिक)
- लघु लोहचुम्बकीय या फेरीचुम्बकीय (फेरीमैगनेटिक)
- एण्टीफेरीचुम्बकीय

विद्युच्चुम्बकत्वसे सम्बन्धित इकाई
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]
चुम्बकत्वसे सम्बन्धित एसआइ इकाई
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]| विद्युच्चुम्बकत्वके एसआइ इकाई | ||||
|---|---|---|---|---|
| सङ्केत | मात्राके नाम | व्युत्पन्न इकाई | इकाई | मूल इकाई |
| I | विद्युत धारा | एम्पीयर (SI base unit) | A | A = W/V = C/s |
| q | विद्युत आवेश, विद्युतके मात्रा | कूलम्ब | C | A·s |
| V | विभवान्तर वा विद्युतवाहक बल | वोल्ट | V | J/C = kg·m2·s−3·A−1 |
| R, Z, X | प्रतिरोध, प्रतिबाधा, प्रतिघात (Reactance) | ओह्म | Ω | V/A = kg·m2·s−3·A−2 |
| ρ | प्रतिरोधकता | ओम प्रति मीटर | Ω·m | kg·m3·s−3·A−2 |
| P | शक्ति | वाट | W | V·A = kg·m2·s−3 |
| C | धारिता | फॅराड | F | C/V = kg−1·m−2·A2·s4 |
| व्युत्क्रम धारिता | व्युत्क्रम फैराड | F−1 | V/C = kg·m2·A−2·s−4 | |
| ε | Permittivity | फैराड प्रति मीटर | F/m | kg−1·m−3·A2·s4 |
| χe | वैद्युत प्रवृत्ति (Electric susceptibility) | (विमाहीन) | - | - |
| G, Y, B | चालन, Admittance, Susceptance | सीमेन्स | S | Ω−1 = kg−1·m−2·s3·A2 |
| σ | चालकता | सिमेंस प्रति मीटर | S/m | kg−1·m−3·s3·A2 |
| B | चुम्बकीय क्षेत्र | टेस्ला | T | Wb/m2 = kg·s−2·A−1 = N·A−1·m−1 |
| Φm | चुम्बकीय फ्लक्स | वेबर | Wb | V·s = kg·m2·s−2·A−1 |
| H | चुम्बकीय क्षेत्र | एम्पीयर प्रति मीटर | A/m | A·m−1 |
| Reluctance | एम्पीयर-टर्न प्रति वेबर | A/Wb | kg−1·m−2·s2·A2 | |
| L | प्रेरकत्व | हेनरी | H | Wb/A = V·s/A = kg·m2·s−2·A−2 |
| μ | पारगम्यता (Permeability) | हेनरी प्रति मीटर | H/m | kg·m·s−2·A−2 |
| χm | चुम्बकीय प्रवृत्ति (Magnetic susceptibility) | (विमाहीन) | ||
अन्य इकाई
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]- गाउस - गॉस, जेकरा सङ्क्षेपमे G, चुम्बकीय फ्लक्स घनत्व या चुम्बकीय प्रेरण (B) के सिजिएस मापके इकाई हे ।
- ओरेस्टेड (oersted) - ओर्स्टेड चुम्बकीय क्षेत्र शक्तिके सिजिएस इकाई हे।
- मैक्सवेल चुम्बकीय प्रवाहला सिजिएस इकाई हे ।
- μo - मुक्त स्थानके पारगम्यताला सामान्य प्रतीक (4πx10−7 N/(ampere-turn)²) ।
इहो देखी
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]बाहरी कड़ी
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]- Magnetism Experiments
- Electromagnetism - a chapter from an online textbook
- Jacob Bogatin about Magnetism
- Video: The physicist Richard Feynman answers the question, Why do bar magnets attract or repel each other?
- On the Magnet, 1600 First scientific book on magnetism by the father of electrical engineering. Full English text, full text search.