त्रिभुज
त्रिभुज (Triangle) तीन शीर्ष आउ तीन भुजा (side) वाला एक बहुभुज (Polygon) होवहे । ई ज्यामितिके मूल आकृतिमे से एक हे । शीर्ष A, B, आउ C वाला त्रिभुजके लिखल/कहल जाहे । यूक्लिडीय ज्यामितिमे कौनो तीन असंरेखीय बिन्दु, एक अद्वितीय त्रिभुजके निर्धारण करहे आउ साथे, एक अद्वितीय तलोके (मने एक द्वि-विमीय यूक्लिडीय समतल) । दोसरा शब्दमे तीन रेखाखण्डसे घिरल बन्द आकृतिके त्रिभुज या त्रिकोण कहल जाहे । त्रिभुजमे तीन भुजा आउ तीन कोण होवहे । त्रिभुज सबसे कम भुजा वाला बहुभुज हे । कौनो त्रिभुजके तीनो आन्तरिक कोणके योग सदैव 180° होवहे । ईसभ भुजा आउ कोणके मापके आधार पर त्रिभुजके विभिन्न प्रकारसे वर्गीकरण कैल जाहे । दु समान्तर रेखाके मध्य एके आधार पर बनल त्रिभुजके क्षेत्रफल बराबर होवहे ।
| त्रिभुज | |
|---|---|
| प्रकार | बहुभुज |
| भुजा | AB, BC, CA या c, a, b |
| शीर्ष | A, B, C |
| कोण | ∠ABC, ∠BCA, ∠BAC या ∠CAB |
| आन्तरिक कोणके योग | (∠ABC + ∠BCA + ∠BAC) = 180० |

कुछ परिभाषा
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]समबाहु त्रिभुज: ऊ त्रिभुज जेकरामे तीनो भुजा समान होवहे आउ प्रत्येक कोण 60° के होवहे ।
अभिलम्ब: कौनो त्रिभुजमे एक भुजाके विपरीत शीर्षसे भुजा पर डालल गेल लम्ब अभिलम्ब कहला हे ।
माध्यिका: शीर्षके सामने वाला भुजाके मध्य बिन्दुसे मिलावेवाला रेखा मध्यिका कहला हे ।
न्यूनकोण त्रिभुज: ऊ त्रिभुज जेकरामे प्रत्येक कोण 90 डिग्रीसे कम होवहे ।
समकोण त्रिभुज: एक कोण 90 डिग्री शेष दुनो कोण एक दोसराके पूरक होवहे ।
अधिककोण त्रिभुज: कौनो एक कोण 90 डिग्रीसे अधिकके होवहे ।
विषमबाहु त्रिभुज: सभ भुजा आपसमे असमान होवहे ।
समद्विबाहु त्रिभुज: कौनो दु भुजा आपसमे समान होवहे । समान भुजाके सामनेके कोणो समान होवहे ।
कोण समद्विभाजक: ऊ रेखाखण्ड, जे त्रिभुजके शीर्षसे प्रारम्भ होवहे एवं कोणके दु समान भागमे बाँटहे ।
भुजाके लम्ब समद्विभाजक: रेखाखण्ड जे त्रिभुजके भुजाके साथ समकोण बनावैत ओकरा दु समान भागमे बाँटहे ।
लम्ब केन्द्र: ऊ बिन्दु जन्ने कौनो त्रिभुजके तीनो अभिलम्ब मिलहे ।
केन्द्रक: त्रिभुजके तीनो मध्यिका जौन बिन्दु पर मिलहे ऊ बिन्दु केन्द्रक (सेण्ट्राॅड) कहला हे । केन्द्रक प्रत्येक मध्यिकाके 2:1 मे विभाजित करहे ।
अन्तःकेन्द्र: त्रिभुजके कोण समद्विभाजक जौन बिन्दु पर मिलहे, ऊ बिन्दु अन्तःकेन्द्र कहला हे ।
परिकेन्द्र: ऊ बिन्दु जन्ने भुजाके लम्ब समद्विभाजक मिलहे परिकेन्द्र कहला हे । परिकेन्द्र सदैव तीनो शीर्षसे समान दूरी पर होवहे ।
इहो देखी
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]- [पाइथागोरस प्रमेय]]
- त्रिकोणीय सर्वेक्षण
- त्रिभुजके हल
| ज्यामिति |
|---|
ओक्सीरिङ्कस पेपिरस (P.Oxy. I 29) जे यूक्लिडके एलीमेण्ट्सके एक टुकड़ा देखावैत हे |
| ज्यामितिके इतिहास |
|
अनुसन्धानके क्षेत्र |
|
महत्वपूर्ण अवधारणा बिन्दु · सरल रेखा · लम्बवत · समानान्तर · रेखाखण्ड · किरण · समतल · लम्बाई · क्षेत्रफल · आयतन · शीर्ष · कोण · सर्वांगसमता · समरूपता · बहुभुज · त्रिभुज · उच्चता · कर्ण · पायथोगोरस प्रमेय · चतुर्भुज · समलम्ब · पतङ्ग · चतुर्भुज (तिर्यग्वर्ग, आयत, विषमकोण, वर्ग) · विकर्ण · सममिति · वक्र · वृत्त · चक्रके क्षेत्रफल · परिधि · व्यास · बेलन · गोला · पिरामिड आकार · आयाम (एक, दु, तीन, चार) |
|
रेखागणितज्ञ आर्यभट्ट · आमेस · एपोलोनियस · आर्किमिडिज़ · बौधायन · ब्रह्मगुप्त · यूक्लिड · पाइथागोरस · खय्याम · देकार्त · पास्कल · ओइलर · गॉस · इब्न अल-यासमीन · ज्येष्ठदेव · कात्यायन · लोबाचेव्स्की · मानवा · मिङ्गगातु · रीमैन · क्लेन · परमेश्वर · पाङ्करे · सिज्जी · हिल्बर्ट · मिन्कोव्स्की · कार्टन · वेब्लेन · सकाबे कोहान · ग्रोमोव · अतियाह · वीरसेन · याङ्ग हुइ · यसौकी ऐदा · जङ्ग हेङ्ग |