सामग्री पर जैथिन

दक्षिण अमेरिका

विकिपीडिया से
दक्षिण अमेरिका
क्षेत्रफल१,७८,४०,००० किमी
जनसङ्ख्या३८,२०,००,०००
जनसङ्ख्या घनत्व२१.४ प्रति किमी
राष्ट्रियतादक्षिण अमेरिकी, अमेरिकी
देश१२ (देशके सूची)
अधीनस्थ क्षेत्र
भाषा (सभ)भाषाके सूची
समयक्षेत्रयुटिसि-२ से युटिसि-५
बड़नगर

दक्खिन अमेरिका (दक्षिण अमेरिका) उत्तर अमेरिकाके दक्खिनपूरुदने स्थित पच्छिमी गोलार्द्धके एगो महाद्वीप हे ।[] दक्षिणी अमेरिका उत्तरमे १३ उत्तरी अक्षांश (गैलिनस अन्तरीप) से दक्षिण मे ५६ दक्षिणी अक्षांश (हार्न अन्तरीप) तक एवं पूर्वमे ३५ पश्चिमी देशान्तर (रेशिको अन्तरीप) से पश्चिममे ८१ पश्चिमी देशान्तर (पारिना अन्तरीप) तक विस्तृत हे ।[] एकर उत्तरदन्ने केरीबियायी सागर आउ पनामा नहर, पूरु आउ उत्तरपूरुदने आन्ध्रमहासागर, पच्छिदने प्रशान्तमहासागर आउ दक्खिनदने अण्टार्कटिक महासागर स्थित हे ।[] भूमध्य रेखा ई महाद्वीपके उत्तरी भागसे एवं मकर रेखा मध्यसे गुजरहे जेकरा चलते एकर अधिकांश भाग उष्ण कटिबन्धमे पड़हे । दक्षिणी अमेरिकाके उत्तरसे दक्षिण लम्बाई लगभग ७,२०० किलोमीटर आउ पश्चिमसे पूर्व चौड़ाई ५,१२० किलोमीटर हे । विश्वके ई चौथा बड़ महाद्वीप हे, जे आकारमे भारतसे लगभग ६ गुना बड़ा हे । पनामा नहर एकरा पनामा भूडमरुमध्य पर उत्तरी अमेरिका महाद्वीपसे अलगे करहे । किन्तु पनामा देश उत्तरी अमेरिकामे आवहे ।[][][]

३२,००० किलोमीटर लम्बा समुद्रतट वाला ई महाद्वीपके समुद्री किनारा सीधा एवं सपाट हे, तट पर द्वीप, प्रायद्वीप आउ खाड़ी कम हे जेकरासे बेस बन्दरगाहके अभाव हे । खनिज आउ प्राकृतिक सम्पदामे धनी ई महाद्वीप गरम एवं नम जलवायु, पर्वत, पठार घना जङ्गल आउ मरुस्थलके उपस्थितिके चलते विकसित नै हो सकल हे । एहाँ विश्वके सबसे लम्बा पर्वत-श्रेणी एण्डीज पर्वतमाला एवं सबसे ऊँचा टीटीकाका झील हे । भूमध्यरेखाके समीप पेरू देशमे चिम्बोरेजो आउ कोटोपैक्सी नामक विश्वके सबसे ऊँचा ज्वालामुखी पर्वत हे जे लगभग ६,०९६ मीटर ऊँचा हे । अमेजन, ओरीनिको, रियो डि ला प्लाटा एहाँके प्रमुख नदी हे । दक्षिण अमेरिकाके अन्य नदी ब्राजिलके साओ फ्रान्सिस्को, कोलम्बियाके मैगडालेना आउ अर्जेण्टीनाके रायो कोलोरेडो हे । ई महाद्वीपमे ब्राजिल, अर्जेण्टीना, चिली, उरुग्वे, पैराग्वे, बोलिविया, पेरू, इक्वाडोर, कोलोम्बिया, वेनेजुएला, गुयाना (ब्रिटिश, फ्रेञ्च), सूरीनाम (एकरा पहिले डच गुयाना के नामसे जानल जा हलै ) आउ फाकलैण्ड द्वीपसमूह आदि देश हे ।

  1. "दक्षिण अमेरिका
    Archived २००९-०२-१० at the वेबैक मशीन. कोलंबिया विश्वकोष, षष्टम संस्करण २००१-६ न्यू यॉर्क, कोलंबिया युनिवर्सिटी प्रेस": "fourth largest continent ..., the southern of the two continents of the Western Hemisphere."
  2. तिवारी, विजय शङ्कर (जुलाई २००४). आलोक भू-दर्शन. कलकता: निर्मल प्रकाशन. p. ६६. {{cite book}}: |access-date= requires |url= (help); Check date values in: |access-date= and |year= (help)CS1 maint: year (link)
  3. तिवारी, अर्चना (जुलाई २००४). भूगोल परिचय. कलकता: भारती सदन. p. ५८-८१. {{cite book}}: |access-date= requires |url= (help); Check date values in: |access-date= and |year= (help)CS1 maint: year (link)
  4. "अमेरिकाज" स्टैण्डर्ड कण्ट्री एण्ड एरिया कोड्स क्लासिफिकेशन (M49), संयुक्तराष्ट्र साङ्ख्यिकी प्रभाग
  5. "उत्तरी अमेरिका"
    Archived २००६-१०-२१ at the वेबैक मशीन कनाडाके एटलस
  6. उत्तरी अमेरिकाके एटलस नेशनल ज्यॉग्रैफिक