सामग्री पर जैथिन

दरभङ्गा

विकिपीडिया से
दरभङ्गा
𑒠𑒩𑒱𑒦𑒓𑓂𑒑𑒰
नगर
उपनाम: 
बिहारके सांस्कृतिक राजधानी
दरभङ्गा बिहारपर अवस्थित
दरभङ्गा
दरभङ्गा
बिहारमे स्थिति
दरभङ्गा भारतपर अवस्थित
दरभङ्गा
दरभङ्गा
दरभङ्गा (भारत)
दरभङ्गा एसियापर अवस्थित
दरभङ्गा
दरभङ्गा
दरभङ्गा (एसिया)
निर्देशाङ्क: 26°10′N 85°54′E / 26.17°N 85.9°E / 26.17; 85.9निर्देशाङ्क: 26°10′N 85°54′E / 26.17°N 85.9°E / 26.17; 85.9
देस भारत
राज्य बिहार
जिलादरभङ्गा
प्रमण्डलदरभङ्गा
स्थापना१ जनवरी १८७५
सरकार
 • प्रकारनगरनिगम
 • अङ्गदरभङ्गा नगरनिगम
 • महापौरश्रीमती अञ्जुम आरा
 • नगर आयुक्तश्री कुमार गौरव (आइएएस)
 • नगर एसपीश्री सागर कुमार (आइपीएस)
 • सांसद्गोपाल जी ठाकुर (भाजपा)
 • बिधायकसञ्जय सरावगी (भाजपा)
क्षेत्रफल
 • कुल39.83 किमी2 (15.38 वर्ग मील)
उन्नतांश
52 मी (171 फीट)
जनसङ्ख्या
 (2011)
 • कुल२,९६,०३९
वासिन्दादरभङ्गिया
भाषा
 • आधिकारिकहिन्दी[२]
 • अतिरिक्त आधिकारिकउर्दू[३]
 • स्थानीयमैथिली
समयमण्डलयुटिसि+०५:३० (भामास)
पिनकोड
846001–846009[४][५]
दूरभाष कोड06272
आइएसओ ३१६६ सङ्केतIN-BR
वाहन पञ्जीकरणBR-07
लिङ्गानुपात१०००:९१० ♂/♀
लोकसभा निर्वाचनक्षेत्रदरभङ्गा
विधानसभा निर्वाचनक्षेत्रदरभङ्गा
जालस्थलdarbhanga.bih.nic.in

दरभङ्गा (मैथिली: 𑒠𑒩𑒱𑒦𑒓𑓂𑒑𑒰, दरिभङ्गा) भारतके बिहार राज्यके मिथिला क्षेत्रमे दरभङ्गा जिलामे स्थित एगो नगर हे । ई जिलाके मुख्यालयो हे ।

दरभङ्गा बागमती नदीके किनारे बसल हे । ई जिला आउ प्रमण्डलके मुख्यालय हे । दरभङ्गा प्रमण्डलके अन्तर्गत तीन जिला दरभङ्गा, मधुबनी आउ समस्तीपुर आवहे । दरभङ्गाके उत्तरदन्ने मधुबनी, दक्खिनदन्ने समस्तीपुर, पूर्व दन्ने सहरसा आउ पच्छिदन्ने मुजफ्फरपुर आउ सीतामढ़ी जिला हे । दरभङ्गा नगरके बहुविध आउ आधुनिक स्वरुपके विकास सोलहमा शताब्दीमे मुगल व्यापारी आउ ओईनवार शासक द्वारा बिकसित कैल गेलै । दरभङ्गा १६मा शताब्दीमे स्थापित दरभङ्गा राजके राजधानी हलै । अपन प्राचीन संस्कृति आउ बौद्धिक परम्पराला ई नगर विख्यात रहल हे । एकर अतिरिक्त ई जिला आम आउ मखानाके उत्पादनला प्रसिद्ध हे ।

दरभङ्गा शब्द संस्कृत भाषाके शब्द 'द्वार-बङ्ग' या फारसीभाषाके 'दर-ए-बङ्ग' माने बङ्गाल के द्वारके मैथिलीभाषामे ढेर बरिस तक चलेवाले स्थानीयकरणके परिणाम हे । ऐसन कहल जाहे कि मुगलकालमे दरभङ्गी खाँ नगर बसैलक हल । दरभङ्गी खाँ स्वेत ब्राह्मण हल, ऊ कालान्तरमे इस्लाम कबुल कैलक हल । जेकरा महराज दरभङ्गाके द्वारा "खाँ" के उपाधि भेटल हल । आझो खाँ वंसज दरभङ्गामे निवास करहे । दरभङ्गाके स्थापना १ जनवरी १८७५ के भेलहल ।

वैदिक स्रोतके अनुसार आर्यके विदेह शाखा अग्निके संरक्षणमे सरस्वती तटसे पूरुबमे सदानीरा (गण्डक) दन्ने कूच कैलक आउ विदेह राज्यके स्थापना कैलक । विदेहके राजा 'मिथि' के नाम पर ई प्रदेश मिथिला कहलाए लगलै । रामायणकालमे मिथिलाके एक राजा जे जनक कहला हलथिन, उनकर पुत्री सीतासे रामके बियाह भेलै । विदेह राज्यके अन्त होवेपर ई प्रदेश वैशाली गणराज्यके अङ्ग बनलै । एकर पश्चात् ई मगधके मौर्य, शुङ्ग, कण्व आउ गुप्त शासकके महान् साम्राज्यके भाग रहलै । १३मा शताब्दीमे पश्चिमबङ्गालके मुसलमान शासक हाजी शम्सुद्दीन इलियासके समय मिथिला एवं तिरहुत क्षेत्रके बँटवारा हो गेलै । उत्तरी भाग जेकर अन्तर्गत मधुबनी, दरभङ्गा एवं समस्तीपुरके उत्तरी भाग आवहलै, सुगौनाके ओइनवार राजा कामेश्वर सिंहके अधीन रहलै । ओइनवार राजाके कला, संस्कृति आउ साहित्यके बढ़ावा देवेला जानल जा हे । कुमारिल भट्ट, मण्डन मिश्र, गदाधर पण्डित, शङ्कर, वाचास्पति मिश्र, विद्यापति, नागार्जुन आदि महान् विद्वानके लेखनसे ई क्षेत्र प्रसिद्धि पैलकै । ओइनवार राजा शिवसिंहके पिता देवसिंह लहेरियासरायके पास देवकुलीके स्थापना कैलथिन हल । शिवसिंहके बाद हियाँ पद्मसिंह, हरिसिंह, नरसिंहदेव, धीरसिंह, भैरवसिंह, रामभद्र, लक्ष्मीनाथ, कामसनारायण राजा होलथिन । शिवसिंह आउ भैरवसिंह द्वारा जारी कैल गेल सोना एवं चान्दीके सिक्का एहाँके इतिहास ज्ञानके बेस स्रोत हे ।

दरभङ्गा नगर १६मा शताब्दीमे दरभङ्गा राजके राजधानी हलै । १८४५ ईस्वीमे ब्रिटिश सरकार दरभङ्गा सदरके अनुमण्डल बनौलकै आउ १८६४ ईस्वीमे दरभङ्गा नगर नगरनिकाय बन गेलै । १८७५ मे स्वतन्त्र जिला बनेतक ई तिरहुत सङ्गे हलै । १९०८ मे तिरहुतके प्रमण्डल बनेपर एकरा पटना प्रमण्डलसे हटाके तिरहुतमे सम्मिलित कर लेल गेलै । भारतके स्वतन्त्रताके पश्चात् १९७२ मे दरभङ्गाके प्रमण्डलके दर्जा देके मधुबनी एवं समस्तीपुरके एकर अन्तर्गत रखल गेलै ।

  1. ↑ "Darbhanga City".
  2. ↑ "52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India" (PDF). nclm.nic.in. अल्पसङ्ख्यक कार्य मन्त्रालय. Archived from the original (PDF) on 25 मई 2017. Retrieved 22 जनवरी 2019.
  3. ↑ "NCLM52ndReport" (PDF). 25 May 2017. Archived from the original (PDF) on 25 May 2017.
  4. ↑ "STD & PIN Codes". Retrieved 23 January 2020.
  5. ↑ "Pin Codes of Darbhanga, Bihar, India, Darbhanga Pincode Search". indiapincodes.net.