दलित
| विशेष निवासक्षेत्र | |
|---|---|
| 20.14 करोड़[१] (2011) | |
| 65 लाख[२] (2010) | |
| 50 लाख[३] (2011) | |
| 50 लाख[४] (2011) | |
| 30 लाख (2011) | |
| 5 लाख[५] (2013) | |
| अज्ञात (2013) | |
| 2.5 लाख[६] (2013) | |
| अज्ञात (2013) | |
| अज्ञात (2013) | |
| भाषा | |
| दक्षिण एशियाई भाषा | |
| धरम | |
| हिन्दु · सिख · बौद्ध · ईसाई · इस्लाम | |
| सम्बन्धित सजातीय समूह | |
| हिन्द आर्य, द्रविड़, मुण्डा | |
दलित अङ्ग्रेजी शब्द डिप्रेस्ड क्लास के मगही अनुवाद है । भारतमे वर्तमान समयमे 'दलित' शब्दके अनेक अर्थमे प्रयोग होव है । ओइसे त एकर कोनो सर्वमान्य परिभाषा न हो सकै, किन्तु मोटा तौरपर ऊ सब वर्गके दलित कहल जा है जे वर्तमानमे अनुसूचित जातिके अन्तर्गत आव हथिन । दलित शब्दके अर्थ पीड़ित, शोषित, 'दबाएल' एवं 'जिनकर अधिकार छीनल गेलै होवे' होव है । ई अर्थमे हिन्दु, मुसलमान, ईसाई आदि सब धर्ममे दलित वर्ग उपस्थित है । वर्तमान समयमे जिनका दलित समझल जा है ओकरामे से अनेक वर्गके पहिले 'अछूत' या 'अस्पृश्य' मानल जा हलै । उनका अनेक प्रकारसे शोषण होलै । भारतके जनगणना २०११ के अनुसार भारतके जनसङ्ख्यामे लगभग १६.६ प्रतिशत या २०.१४ करोड़ जनसङ्ख्या दलितके है ।[१]
अर्थ आउ अवधारणा
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]दलित शब्दके शाब्दिक अर्थ है - दलन कैल । एकर अन्तर्गत ऊ हर व्यक्ति आ जा है जेकर शोषण-उत्पीड़न होलै हे । रामचन्द्र वर्मा अपन शब्दकोशमे दलितके अर्थ लिखलन हे मसलल, मर्दित, दबावल, रौन्दल या कुचलल, विनष्ट कैल ।[७] पिछलका छौ-सात दशकमे 'दलित' पदके अर्थ ढेर बदल गेलै हे । डॉ॰ भीमराव अम्बेडकरके आन्दोलनके बाद ई शब्द हिन्दु समाज व्यवस्थामे सबसे निचला पायदान पर स्थित सैकड़ो वर्षसे अस्पृश्य समझल जाएवाला समस्त जातिला सामूहिक रूपसे प्रयोग होव है । अखनि दलित पद अस्पृश्य समझल जाएवाला जातिके आन्दोलनधर्मिताके परिचायक बन गेलै हे । भारतीय संविधानमे ई सब जातिके अनुसूचित जाति नामसे जानल जा है ।[८] भारतीय समाजमे वाल्मीकि या भङ्गीके सबसे नीच जाति समझल जाइत रहलै हे आउ उनकर पारम्परिक पेशा मानव मलके सफाई कैल रहलै हे । किन्तु आजके समयमे ई स्थितिमे बड़ी बदलाव ऐलै हे । दलितके अर्थ शङ्कराचार्य मधुराष्टकं मे द्वैतसे लेलन हे । ऊ "दलितं मधुरं" कहके श्रीकृष्णके सम्बोधित कैलन हे ।
एकरो देखथिन
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]सन्दर्भ
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]- 1 2 "Half of India's dalit population lives in 4 states - Times of India". The Times of India. Archived from the original on 2 मार्च 2019. Retrieved 1 मार्च 2019.
- ↑ "The Dalits In Bangladesh". The Daily Star. 19 जन॰ 2016. Archived from the original on 2 मार्च 2019. Retrieved 1 मार्च 2019.
- ↑ Pasic, Damir. "Nepal". International Dalit Solidarity Network. Archived from the original on 2 मार्च 2019. Retrieved 1 मार्च 2019.
- ↑ Pasic, Damir. "Sri Lanka". International Dalit Solidarity Network. Archived from the original on 2 मार्च 2019. Retrieved 1 मार्च 2019.
- ↑ "Experiences of caste prejudice in UK". BBC News. Archived from the original on 2 मार्च 2019. Retrieved 1 मार्च 2019.
- ↑ "About". Archived from the original on 2 मार्च 2019. Retrieved 1 मार्च 2019.
- ↑ संक्षिप्त शब्द सागर -रामचन्द्र वर्मा (सम्पादक), नागरी प्रचारिणी सभा, काशी, नवम संस्करण, 1987, पृष्ठ 468
- ↑ "From Buddhist texts to East India Company to now, 'Dalit' has come a long way - Times of India". The Times of India. Archived from the original on 7 अप्रैल 2019. Retrieved 1 मार्च 2019.