सामग्री पर जैथिन

नरेन्द्र मोदी

विकिपीडिया से
नरेन्द्र मोदी
નરેન્દ્ર દામોદરદાસ મોદી
आधिकारिक चित्र, २०२२

पदस्थ
कार्यालय ग्रहण 
भाराङ्ग: जेठ ५, १९३६
ग्रेगोरी पञ्चाङ्ग: मई २६, २०१४
राष्ट्रपति प्रणब मुखर्जी
रामनाथ कोविन्द
द्रौपदी मुर्मू
पूर्वाधिकारी मनमोहन सिंह

पदस्थ
कार्यालय ग्रहण 
भाराङ्ग: बैशाख २६, १९३६
ग्रेगोरी पञ्चाङ्ग: मई १६, २०१४
पूर्वाधिकारी मुरली मनोहरजोशी
चुनावक्षेत्र बनारस

पदबहाल
७ अक्टूबर २००१ – २२ मई २०१४
राज्यपाल सुन्दर सिंह भण्डारी
कैलाशपति मिश्र
बलराम जाखड़
नवलकिशोर शर्मा
एस्॰ सी॰ जमीर्
कमला बेनीवाल
पूर्वाधिकारी केशूभाई पटेल
उत्तराधिकारी आनन्दीबेन पटेल

जनम 17 सितम्बर 1950 (1950-09-17) (आयु 76)
वडनगर, गुजरात, भारत
जनमके नाम नरेन्द्र दामोदरदास मोदी
राष्ट्रियता भारतीय
राजनैतिक दल भारतीय जनता पार्टी
जीवनसङ्गी जसोदाबेन मोदी[१]
शैक्षिक सम्बद्धता दिल्ली विश्वविद्यालय
गुजरात विश्वविद्यालय
धर्म हिन्दु
हस्ताच्छर
जालस्थल आधिकारिक जालस्थल

नरेन्द्रभाई दामोदरदास मोदी[lower-alpha १] (गुजराती: નરેન્દ્ર દામોદરદાસ મોદી; जनम: भाराङ्ग: भाद्रपद शुक्ल षष्ठी १८७२/ ग्रेगोरी पञ्चाङ्ग: सितम्बर १७, १९५०) २६ मई २०१४ से अखनितक लगातार तीसरा बेर ऊ भारतके प्रधानमन्त्री बनल हथ आउ बनारससे लोकसभा सांसदो चुनल गेल हथ ।[२][३] ऊ भारतके प्रधानमन्त्री पद प आसीन होवेवाला स्वतन्त्र भारतमे जनमल प्रथम व्यक्ति हथ । एकरासे पहिले ऊ ७ अक्तूबर २००१ से २२ मई २०१४ तक गुजरात राज्यके मुख्यमन्त्री रह चुकल हथ । मोदी भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) आउ राष्ट्रिय स्वयंसेवक सङ्घ (आरएसएस) के सदस्य हथ ।[४]

वडनगरके एक गुजराती परिवारमे पैदा होएल मोदी अपन बचपनामे चाय बेचेमे अपन पिताके सहयोग कैलन आउ बादमे अपन दोकान चलौलन । आठ बरसके आयुमे ऊ आरएसएस से जुड़लन जेकरा साथे एक लम्बा समय तक सम्बन्धित रहलन ।[५] स्नातक होवेके बाद ऊ अपन घर छोड़ देलन । मोदी दु बरस तक भारतभरमे यात्रा कैलन आउ अनेक धार्मिक केन्द्र घुमलन । १९६९ या १९७० मे ऊ गुजरात लौटलन जेकर बाद अहमदाबाद चल गेलन ।[६] १९७१ मे ऊ आरएसएस ला पूर्णकालिक कार्यकर्ता बन गेलन । १९७५ मे देशभरमे आपातकालके स्थितिके समय उनका कुछ समयला अज्ञातवास करे पड़लै । १९८५ मे ऊ भाजपासे जुड़लन आउ २००१ तक पार्टी पदानुक्रमके भीतरे ढेर पद पर कार्य कैलन जनेसे ऊ धीरे धीरे भाजपामे सचिवके पद पर पहुँच गेलन ।[७]

गुजरात भूकम्प २००१ (भुजमे भूकम्प) के बाद गुजरातके तत्कालीन मुख्यमन्त्री केशुभाई पटेलके असफल स्वास्थ्य आउ खराब सार्वजनिक छविके चलते नरेन्द्र मोदीके २००१ मे गुजरातके मुख्यमन्त्री पद पर नियुक्त कैल गेलै । नरेन्द्र मोदी शीघ्रे विधायी विधानसभाला चुनल गेलन । २००२ के गुजरात दङ्गामे उनकर प्रशासनके कठोर मानल गेलै हे । ई समय उनकर सञ्चालनके आलोचनो होलै ।[८] हालाँकि सर्वोच्चन्यायालय द्वारा नियुक्त विशेष जाँच दल (एसआइटि) के अभियोजन पक्षके कार्यवाही आरम्भ करेला कोनो प्रमाण न भेटलै ।[९] गुजरातके मुख्यमन्त्रीके रूपमे उनकर नीतिके आर्थिक विकासके प्रोत्साहित करेला श्रेय देल गेलै ।[१०]

ऊ गुजरात राज्यके १४मा मुख्यमन्त्री रहलन । उनका उनकर बेस कामके चलते गुजरातके जनता लगातार ४ बेर (२००१ से २०१४ तक) गुजरातके मुख्यमन्त्री चुनकै । गुजरात विश्वविद्यालयसे राजनीति विज्ञानमे स्नातकोत्तर डिग्री प्राप्त श्री नरेन्द्र मोदी विकास पुरुषके नामसे जानल जा हथिन आउ वर्तमान समयमे देशके सबसे लोकप्रिय नेतामे से हथिन ।[११] टाइम पत्रिका मोदीके पर्सन ऑफ द इयर २०१३ के ४२ उम्मीदवारके सूचीमे सम्मिलित कैलकै हे ।[१२]

अटल बिहारी वाजपेयी नियन नरेन्द्र मोदी एक राजनेता आउ कवि हथिन । ऊ गुजराती भाषाके इलावा हिन्दिओमे देशप्रेमसे ओतप्रोत कविता लिखलथिन हे ।[१३][१४]

उनकर नेतृत्वमे भारतके प्रमुख विपक्षी दल भारतीय जनता पार्टी २०१४ के लोकसभा चुनाव लड़लै आउ २८२ सीट जीतके अभूतपूर्व सफलता प्राप्त कैलकै ।[१५] एक सांसदके रूपमे ऊ उत्तरप्रदेशके सांस्कृतिक नगरी वाराणसी आउ अपन गृहराज्य गुजरातके वडोदरा संसदीय क्षेत्रसे चुनाव लड़लन आउ दुनो जगहसे जीत दर्ज कैलन ।[१६][१७] उनकर राजमे भारतके प्रत्यक्ष विदेशी निवेश आउ बुनियादी सुविधा पर खर्च तेजीसे बढ़लै ।[१८] ऊ अफसरशाहीमे ढेर सुधार कैलन आउ योजना आयोगके हटाके नीति आयोगके गठन कैलन ।[१९]

एकर बाद बरस २०१९ मे भारतीय जनता पार्टी उनकर नेतृत्त्वमे दुबारा चुनाव लड़लै आउ ई बार पहिलहुँसे जादे बड़ जीत प्राप्त होलै । पार्टी कुल ३०३ सीट पर जीत प्राप्त कैलकै । भाजपाके समर्थक दल मने राजग के कुल ३५२ सीट प्राप्त होलै ।[२०] ३० मई २०१९ के शपथ ग्रहण करके नरेन्द्र मोदी लगातार दुसरा बार प्रधानमन्त्री बनलन ।[२१]

२०१९ के आम चुनावमे उनकर पार्टीके जीतके बाद उनकर प्रशासन जम्मू आउ कश्मीरके विशेष राज्यके दर्जाके रद्द कर देलकै । उनकर प्रशासन नागरिकता (संशोधन) अधिनियम, २०१९ एहु पेश कैलकै जेकर परिणामस्वरूप देशभरमे व्यापक विरोध प्रदर्शन होलै । मोदी अपन हिन्दु राष्ट्रवादी विश्वास आउ २००२ के गुजरात दङ्गा खनि उनकर कथित भूमिका पर घरेलू आउ अन्तर्राष्ट्रिय स्तर पर विवादके एक आँकड़ा बनल है,[२२] जेकरा एक बहिष्कारवादी सामाजिक एजेण्डाके प्रमाणके रूपमे उद्धृत कैल गेलै हे । मोदीके कार्यकालमे भारत लोकतान्त्रिक बैकस्लेडिङ्गके अनुभव कैलकै हे ।[२३][२४]

एकर बाद बरस २०२४ मे भारतीय जनता पार्टी उनकर नेतृत्त्वमे दुबारा चुनाव लड़लै आउ ई बेर पार्टी कुल २४० सीट पर जीत प्राप्त कैलकै । भाजपाके समर्थक दल मने राजग के कुल २९२ सीट प्राप्त होलै ।[२५] ९ जून २०२४ के शपथ ग्रहण करके नरेन्द्र मोदी लगातार तीसरा बार प्रधानमन्त्री बनलन । शपथ ग्रहणके बाद ऊ पहिला ऐसन अकाङ्ग्रेसी प्रधानमन्त्री बनलन जे १९६२ के बाद लगातार तीसरा बार प्रधानमन्त्री बनलन आउ ऊ पण्डित जवाहरलाल नेहरूके बराबरी कैलन ।[२६][२७]

  1. ↑ नरेन्द्र मोदीके जनम १७ सितम्बर १९५० के नरेन्द्रभाई दामोदरदास मोदीके रूपमे होलै हल । ऊ दामोदरदासके प्रयोग कैलन, उनखर मध्यनाम गुजरातीके रूपमे बाबुजीके नामके उनखर मध्यनामके रूपमे रखेके परम्परा हे, किन्तु तैयो उनखा व्यापक रूपसे नरेन्द्र मोदीके रूपमे जानल जा हे ।
  1. ↑ "सङ्ग्रहीत प्रति" (PDF). Archived (PDF) from the original on 13 अप्रैल 2014. Retrieved ११ अप्रैल २०१४. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (help)
  2. ↑ "राष्‍ट्रपति ने श्री नरेन्‍द्र मोदी को प्रधानमंत्री नियुक्‍त किया". पत्र सूचना कार्यालय, भारत सरकार. २० मई २०१४. Archived from the original on २१ मई २०१४. Retrieved २१ मई २०१४. {{cite web}}: Check date values in: |accessdate=, |date=, and |archive-date= (help)
  3. ↑ "Narendra Modi appointed Prime Minister, swearing in on May 26". Times of India. २० मई २०१४. Archived from the original on २ अप्रैल २०१९. Retrieved २१ मई २०१४. {{cite news}}: Check date values in: |accessdate=, |date=, and |archive-date= (help)
  4. ↑ "PM Modi turns 69: A timeline of his political career". Deccan Herald (in English). 2019-09-17. Archived from the original on १५ जनवरी २०२१. Retrieved 2021-01-20. {{cite web}}: Check date values in: |archive-date= (help); Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)
  5. ↑ "Live Latest News Headlines at newkerala.com Daily News". www.newkerala.com. Archived from the original on 2014-03-15. Retrieved 2021-01-20. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)
  6. ↑ Marino, Andy (2014-04-06). Narendra Modi: A political Biography (in English). Harper Collins. p. 24. ISBN 978-93-5136-218-0.
  7. ↑ Shekhar, Himanshu (1901). Management Guru Narendra Modi (in English). Diamond Pocket Books Pvt Ltd. pp. 64. ISBN 978-81-288-2803-4. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)
  8. ↑ "संग्रहीत प्रति". Archived from the original on 4 अप्रैल 2019. Retrieved 22 मई 2018.
  9. ↑ "संग्रहीत प्रति". Archived from the original on 20 दिसम्बर 2016. Retrieved 22 मई 2018.
  10. ↑ "संग्रहीत प्रति". Archived from the original on 12 मार्च 2017. Retrieved 22 मई 2018.
  11. ↑ "गूगल सर्च में भी नरेंद्र मोदी पड़े राहुल गांधी पर भारी". दैनिक जागरण. Archived from the original on 9 अक्तूबर 2013. Retrieved 9 अक्टूबर 2013. {{cite web}}: Check date values in: |accessdate= and |archive-date= (help)
  12. ↑ "Vote Now: Who Should Be TIME's Person of the Year?". टाइम. Archived from the original on 28 नवम्बर 2013. Retrieved 27 नवम्बर 2013. {{cite web}}: Italic or bold markup not allowed in: |publisher= (help)
  13. ↑ "नरेंद्र मोदी ने अहमदाबाद की रैली में सुनाई कविता". नवभारतटाइम्स.कॉम. 20 फ़रवरी 2014. Archived from the original on 12 मई 2014. Retrieved 10 मई 2014. {{cite news}}: Check date values in: |date= (help)
  14. ↑ "कविता के जरिए नरेंद्र मोदी ने बयां किया दर्द-ए-दिल". आज तक. 27 अप्रैल 2014. Archived from the original on 12 मई 2014. Retrieved 10 मई 2014.
  15. ↑ "नरेन्द्र मोदी वाराणसी से चुनाव लडेगे". देशबन्धु. 15 मार्च 2014. Archived from the original on 17 मार्च 2014. Retrieved 16 मार्च 2104. {{cite news}}: Check date values in: |accessdate= (help)
  16. ↑ "'गुजरात से चुनाव लड़ेंगे नरेन्द्र मोदी'". बिबिसि हिन्दी. 13 मार्च 2014. Archived from the original on 17 अप्रैल 2014.
  17. ↑ Stepan, Alfred (2015-01-07). "India, Sri Lanka, and the Majoritarian Danger". Journal of Democracy (in English). 26 (1): 128–140. doi:10.1353/jod.2015.0006. ISSN 1086-3214.
  18. ↑ "NITI Aayog Releases State Statistics Handbook | ABC Live India" (in American English). Retrieved 2021-01-21.
  19. ↑ "Alliance Wise Election Live Results 2019: Lok Sabha Elections Result Live Alliance Wise, Party Wise". News18. Archived from the original on 12 नवंबर 2020. Retrieved 2021-01-21. {{cite web}}: Check date values in: |archive-date= (help); Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)
  20. ↑ "PM Modi Becomes Longest Serving Non-Congress Prime Minister". NDTV.com. Archived from the original on 18 दिसम्बर 2020. Retrieved 2021-01-21. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)
  21. ↑ Jaffrelot, Christophe (2013-06-01). "Gujarat Elections: The Sub-Text of Modi's 'Hattrick'—High Tech Populism and the 'Neo-middle Class':". Studies in Indian Politics (in English). doi:10.1177/2321023013482789.
  22. ↑ Jaffrelot, Christoph (2021). "Modi's India: Hindu Nationalism and the Rise of Ethnic Democracy". Princeton University Press. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  23. ↑ "Democratic Backsliding in India, the World's Largest Democracy | V-Dem". www.v-dem.net. Archived from the original on 27 फरवरी 2021. Retrieved 27 नवम्बर 2020.
  24. ↑ "Alliance Wise Election Live Results 2019: Lok Sabha Elections Result Live Alliance Wise, Party Wise". News18. Archived from the original on 12 नवंबर 2020. Retrieved 2021-01-21. {{cite web}}: Check date values in: |archive-date= (help); Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)
  25. ↑ "PM Modi Becomes Longest Serving Non-Congress Prime Minister". NDTV.com. Archived from the original on 18 दिसम्बर 2020. Retrieved 2021-01-21. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)
  26. ↑ "PM Modi Becomes Longest Serving Non-Congress Prime Minister". NDTV.com. Archived from the original on 18 दिसम्बर 2020. Retrieved 2021-01-21. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)