सामग्री पर जैथिन

निर्मेय

विकिपीडिया से
परकार आउ पटरी
कौनो रेखा-खण्डके लम्ब-समद्विभाजक खीँचल
पटरी एवं परकार द्वारा समषटभुजके निर्माण
कौनो वृत्तके समान क्षेत्रफल वाला वर्गके निर्माण

ज्यामितिमे कौनो ज्यामितीय निर्माण (construction) से सम्बन्धित समस्याके निर्मेय कहल जाहे । निर्मेयके अर्थ हे - 'जेकर निर्माण करेला हे, ऊ' । ई निर्माण केवल पटरी आउ परकार (ruler-and-compass) के सहायतासे बनावेला होवहे, चान्दा इत्यादिके प्रयोगसे नै ।

उदाहरण लागि कुछ निर्मेय नीचे देल हे -

  • पटरी आउ परकारके सहायतासे किसी सरल रेखाके समद्विभाजित कैल, अर्थात् ई रेखा-खण्डके मध्य बिन्दु ज्ञात कैल
  • पटरी आउ परकारके सहायतासे कौनो कोणके दु बराबर भागमे बाँटल
  • यदि कौनो त्रिभुजके दु भुजा आउ ओकर बीचके कोण देल होवे त ओकर रचना कैल
  • तीन बिन्दुसे होके जायेवाला वृत्तके रचना कैल
  • कौनो वृत्तके भीतरे समबाहु त्रिभुज, वर्ग, समपञ्चभुज, समषटभुज आदिके निर्माण
  • कौनो वृत्तके क्षेत्रफलके बराबर क्षेत्रफल वाला वर्गके रचना कैल ।

कुछ ज्यामितीय निर्माण केवल पटरी आउ परकार द्वारा नै बनावल जा सके ।

वृत्तके समान क्षेत्र वाला वर्गके निर्माण (स्क्वायरिङ्ग द सर्कल)

[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]

एक ऐसन रेखा खीँचल जेकरा लम्बाईके घन, कौनो देल रेखाके लम्बाईके घनके दुगुना होवे ।

कौनो देल कोणके एक-तिहाई (१/३) के बराबर कोणके निर्माण

केवल पटरी अथवा केवल परकार द्वारा निर्माण

[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]

पटरी आउ परकारके अतिरिक्त कुछ ऐसन औजार हे जेकर सहायतासे ऐसनो निर्माण सम्भव हे जे केवल पटरी आउ परकारसे सम्भव नै हे । एकरामे चिह्नित पटरी (मार्केबल रूलर) एवं ओरिगामी (Origami) प्रमुख हे ।

बरिस १९९८ मे साइमन प्लोफी (Simon Plouffe) एक विधि बतौलन जेकरा द्वारा पटरी आउ परकार द्वारा कुछ सङ्ख्याके बाइनरी अङ्क प्राप्त कैल जा सकहे । ई विधिमे एक कोणके बेर-बेर दुगुना कैल जाहे । किन्तु २० बाइनरी अङ्कके बाद ई विधि अव्यवहार्य (impractical) हो जाहे ।