सामग्री पर जैथिन

पलामू जिला

विकिपीडिया से
पलामू जिला
झारखण्डके जिला
Palamu fort
Palamu fort
झारखण्डमे पलामू जिलाके स्थितिके अवस्थिति
झारखण्डमे पलामू जिलाके स्थिति
देश भारत
राज्य झारखण्ड
प्रमण्डलपलामू
मुख्यालयमेदिनीनगर
सरकार
 • जिलाध्यक्षशशी रञ्जन, आइएएस
 • लोकसभा निर्वाचनक्षेत्रपलामू, चतरा (चतरा जिला सङ्गे साझा)
 • विधानसभा निर्वाचनक्षेत्र५
क्षेत्रफल
 • कुल4,393 किमी2 (1,696 वर्ग मील)
जनसङ्ख्या
 • कुल१९,३९,८६९
 • घनत्वLua error in घटक:Convert at line 1866: attempt to index local 'en_value' (a nil value). (Lua error in घटक:Convert at line 1866: attempt to index local 'en_value' (a nil value).)
जनसाङ्ख्यिकी
 • साक्षरता६३.६३%
 • लिङ्गानुपात९२८
समयमण्डलयुटिसि+०५:३० (भा मा स)
वाहन पञ्जीकरणJH-03
मुख्य राजमार्गNational Highway NH 39
जालस्थलpalamu.nic.in

पलामू जिला भारतीयराज्य झारखण्डके उत्तर-पच्छिमी जिला हे जे १८९२ मे ब्रिटानीयराज खन्नि स्तापित होलैहल । जिलाके मुख्यालय मेदिनीनगर हे जे उत्तर कोयलनदीके दहिना तटे स्थित हे आउ १९६२ के बसल हे । पलामू जिला झारखण्डके सबसे पश्चिमी जिलामे से एक हे आउ एकर सीमा बिहार राज्यके साथ मिलहे । ई चोटी, नदी आउ वन्यजनसे भरल हे । पलामू जिला एक ऐतिहासिक स्थल हे जेकरामे चित्रित हैण्डिडाग किला, पालके गवाएल राजधानी आउ बेतलघाट जे पुरातात्विक स्मारक हे ।

पलामू जिलामे सोन आउ उत्तरी कोयल नदीके सङ्गम पर काबरा-कला टीलामे नियोलिथिक आउ चालकोलिथिक बस्ती सबके स्थल है ।[१]

१२मा शताब्दीके बेरा खयारवाला राजवंश जापीला इलाका पर राज केलकै ।[२] १६मा शताब्दीके शुरुआतमे दक्षिणी बिहारमे चेरो वंशके राज हलै । शेरशाह सूरी अपन एगो जनरल, खवास खानके चेरो सरदार महार्ता चेरोके खतम करेला भेजकै ।[३]

१६मा शताब्दीके अन्तिममे पलामू पर रक्सेल राजपूतके नियन्त्रण हलै । मुगल कमाण्डर मानसिंह पलामू पर हमला केलकै हल किन्तु १६०५ मे अकबरके मृत्युके बाद मुगलके ओहाँसे भगा देल गेलै । चेरो शासक सहबलराय बिहार पर लगातार हमला करेके चलते दिल्लीमे कैदी बन गेलन हल । उनकर बेटा, भगवत रायो एही नीति जारी रखलन किन्तु जल्दिए मुगल सेना उनका पर हमला कर देलकै आउ ऊ देव साही भिरु भाग गेलन जे एक सुरवर राजपूत हलन आउ धौदनार (सासाराम भिरु) के किला पर कब्जा कैले हलन । देवसाहीके बेटा पूरन मलके साथे पलामूके राजा मानसिंहके सेवा लेलन । जखनि मान सिंह १६१३ मे सरगुजा गेलन त राय राजाके परिवारके मार देलन आउ उनकर गद्दी पर कब्ज़ा कर लेलन । भगवत रायके पोता मेदिनीरायके राजमे चेरो साम्राज्य अपन इलाकाके ऊँचाई तक फैल गेलै - जेकरामे अखनि दक्षिणी बिहारके बड़ भाग आउ हजारीबागो सम्मिलित हलै । मेदिनीराय छोटानागपुरके महाराजाके बिरुद्ध अभियान शुरू करेमे सफल रहलन आउ ऊ पलामूके किला बनवौलन ।[३]

मगही आउ नागपुरी एहाँके स्थानीय भाषा है । पलामूके प्रमुख जनजातिमे खेरवार, चेरो, उराँव, बिरजिया आउ बिरहोर सम्मिलित है । जनजातीय विश्वास आउ रीति-रिवाज जङ्गलके प्रति लोगके बर्तावके निर्धारित करहै । पलामूके जनजातीय समुदाय पवित्र वनके पूजा करहै (सरणा पूजा) । ऊ करम वृक्ष (एडीना कोर्डिफोलिआ) के पवित्र मानहथिन आउ वर्षमे एक बेर करमा पूजाके अवसर पर ओकर आराधना करहथिन । हाथी, कछुआ, साँप आदि अनेक जीव-जन्तुयोके पूजा होवहै । ई सब प्राचीन मान्यताके कारण सदियोसे एहाँके जैविक विविधता पोषित होवैत आवैत है ।

२०११ मे पलामूके जनसङ्ख्या १९,३९,८६९ हलै, जेकरामे पुरुष आउ महिला क्रमशः १०,०६,३०२ आउ ९,३३,५६७ हलन । २०२४ मे पलामू जिलाके अनुमानित जनसङ्ख्या २४,८०,००० है ।

  1. ↑ "KABRA – KALA". www.asiranchi.org. Archived from the original on 2013-10-08. Retrieved 2019-08-29.
  2. ↑ प्रभु, टि एल (4 अगस्त 2019). Majestic Monuments of India: Ancient Indian Mega Structures. Retrieved 31 January 2025.
  3. 1 2 "Bihar and Orissa District Gazetteers : Palamau". INDIAN CULTURE (in अङ्ग्रेजी). Retrieved 2022-07-30.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)