सामग्री पर जैथिन

प्रवणता

विकिपीडिया से
नील तीर द्वारा दर्शावल गेल प्रवणता - कौनो अदिश फलनके सबसे बड़ परिवर्तनके गति आउ दिशाके दर्शावहे । ई चित्रमे फलनके मानके ग्रे-स्केलमे दर्शावल गेल हे जेकरामे उज्जर (सबसे कम) आउ करिया (सबसे अधिक) के निरुपित करहे ।

प्रवणता (gradient; ग्रेडिएण्ट्), सदिश कलन (भेक्टर कल्कुलस)मे कौनो एकल-मान वाला अदिश अवकलनीय फलन के एक सदिश राशि होवहे जेकर दिशा, ऊ दिशा हे जेकरामे ई फलनके परिवर्तनके गति सबसे अधिक होवे । परिवर्तनके सर्वाधिक गतिके माने ई सदिशके परिमाण होवहे । गणितमे एकरा द्वारा अभिव्यक्त कैल जा हे जेकरा ग्रेड एफ पढ़ल जा हे ।

कार्तीय निर्देशाङ्कमे

[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]

त्रिविम कार्तीय निर्देशाङ्क प्रणालीमे प्रवणता निम्नलिखित रूपमे पारिभाषित कैल जा हे -

जन्ने, i

, j

, k

क्रमशः x

, y

एवं z
दिशामे इकाई सदिश हे । उदाहरणला निम्नलिखित फलन

के प्रवणता ई है- या

बेलनी एवं गोलीय निर्देशाङ्कमे

[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]

बेलनी निर्देशाङ्क प्रणाली (cylindrical coordinate system) मे प्रवणताके मान निम्नलिखित होत-[१]

जन्ने ρ

अक्षीय दूरी हे, φ
एजिमुथ कोण (azimuthal angle) हे, z
अक्षीय निर्देशाङ्क हे, एवं eρ

, eφ

and ez
क्रमशः ईसब दिशामे इकाई सदिश हे । 

गोलीय निर्देशाङ्क प्रणालीमे प्रवणताके मान निम्नलिखित हे:[१]

जन्ने r

त्रिज्यीय दूरी हे, φ
एजिमुथल कोण हे आउ θ
ध्रुवीय कोण हे । er

, eθ

एवं eφ
निर्देशाङ्क दिशाके दिशामे स्थित इकाई सदिश हे ।
  1. 1 2 Schey 1992, पन्ना 139–142 .