सामग्री पर जैथिन

बिहारीभाषा

विकिपीडिया से
बिहारी
जाति:बिहारी (वासीनाम)
भौगोलिक
बिस्तार:
भारत आउ नेपाल
भाषा बर्गीकरण:हिन्द-यूरोपीय
उपबर्ग:
आईएसओ ६३९-२ व ६३९-५:bih

बिहारी हिन्द-आर्यभाषाके एगो समूह हे । बिहारीभाषा मुख्यरूपसे भारतीय राज्य बिहार, झारखण्ड, पच्छिमबङ्गाल आउ उत्तरप्रदेस आउ नेपालोमे बोलल जाहे । बिहारीसमूहके सबसे अधिक बोले जायेवाला भाषा भोजपुरी, मगही आउ मैथिलीभाषा हथ ।

ई सब भाषाके बोलेवालाके बड़सङ्ख्याके बावजूदो भारतमे खाली मैथलियेके संवैधानिक मान्यता प्राप्त हे, जेकरा २००३ मे भारतके संविधानमे ९२मा संशोधन (२००४ मे सहमति) के माध्यमसे संवैधानिक दर्जा प्राप्त होएल हल । नेपालमे मैथिली आउ भोजपुरीके संवैधानिक मान्यता प्राप्त हे ।

हिन्दी बिहारराज्यमे शैक्षिक आउ अधिकारिक बिषयमे प्रयोग करल जायेवाला भाषा हे । ई सब भाषाके १९६१ के जनगणनामे सर्वव्यापी पदनाम हिन्दीके तहत बैधानिक रूपसे समाहित कर लेल गेलै । ऐसन राज्य आउ राष्ट्रिय राजनीति भाषासङ्कटके स्थिति पैदा करहे । स्वतन्त्रताके बाद, राजभाषा अधिनियमद्वारा हिन्दीके एकमात्र अधिकारिक दर्जा देल गेलै, १९८१ मे हिन्दीके बिहारके एकमात्र अधिकारिकभाषाके रूपमे बिस्थापित कर देल गेलै, जखनि उर्दूके दोसर अधिकारिकभाषाके रूपमे मान्यता देल गेलै ।

अविश्वसनीय स्रोतके चलते बिहारीभाषा बोलेवालाके सङ्ख्या बतावल कठिन हे । नगरीक्षेत्रमे अधिकांश शिक्षितभाषी हिन्दीके अपन भाषा कहहथ काहेकि ओखनी औपचारिक सन्दर्भमे एकर प्रयोग करहथ आउ अज्ञात कारणसे एकरा उचित मानहथ । क्षेत्रके शिक्षित आउ नगरी जनसङ्ख्या अपनभाषाके सामान्यतः नाम हिन्दी बतावहे ।

बिहारीभाषाके चार भाषा-उपसमूहमे बर्गीकृत कैल गेलहे -


भाषा[१] आइएसओ ६३९-३ लिपि वक्ताके सङ्ख्या भौगोलिक वितरण
अङ्गिकाanpदेवनागरी; पूर्ब कैथी; अङ्गलिपि७,४३,६००[२]पूर्वबिहार, पूर्बोत्तर झारखण्ड, पच्छिमबङ्गाल आउ पूर्ब मधेश
कुड़मालि (पञ्चपरगनिया)kyw, tdbदेवनागरी; कदाचित्‌ बङ्गला, कैथी५,५६,८०९[३]दक्खिन-पूर्ब झारखण्ड, पच्छिमबङ्गाल, उत्तर-ओड़िशा, असम
कुम्हालिkraदेवनागरी१२,०००[३]नेपाल
खोरठा–देवनागरी; पूर्ब तिरहुता८०.४ लाख[३]दक्खिन बिहार, पूर्बोत्तर आउ उत्तर-मध्य झारखण्ड
थारुthl, tkt, thr, the, thq, tkb, soiदेवनागरी१९ लाख[३]नेपालदेसके तराई-क्षेत्र, उत्तरप्रदेस आउ बिहार
बज्जिका–देवनागरी; पूर्ब तिरहुता; कैथी८७,३८,०००उत्तर-मध्य बिहार आउ पूर्ब मधेस
भोजपुरीbhoदेवनागरी; पूर्ब कैथी५,२२,४५,३००[४]फिजी देशमे अधिकारिकभाषा (फिजी हिन्दी) आउ झारखण्ड (अतिरिक्त)

भारतमे – पच्छिम बिहार, पूर्ब उत्तरप्रदेस, उत्तर-पच्छिम झारखण्ड, उत्तर छत्तीसगढ़, पूर्बोत्तर मध्यप्रदेस आउ मध्य मधेस

मगहीmagदेवनागरी; पूर्ब तिरहुता; कैथी, सिद्धम्१,४०,३५,६००[५]दक्खिन बिहार, उत्तरझारखण्ड
मैथिलीmaiदेवनागरी; पूर्ब तिरहुता, कैथी३,३८,९०,०००[५]उत्तर आउ पूर्ब बिहार, झारखण्ड,[६] आउ पूर्ब मधेस
सादरी (नागपुरी)sckदेवनागरी; पूर्ब कैथी५१ लाख[३]पच्छिमी-मध्य झारखण्ड, पूर्बोत्तर छत्तीसगढ़, उत्तर-पच्छिम-ओड़िशा
  1. ↑ "Browse by Language Family". एथ्नोलॉग. Archived from the original on ४ जनवरी २०१२. Retrieved २० दिसम्बर २०१९. {{cite web}}: Check date values in: |accessdate= and |archive-date= (help); Unknown parameter |deadurl= ignored (help); Unknown parameter |trans_title= ignored (|trans-title= suggested) (help)
  2. ↑ "Angika". Archived from the original on २४ मार्च २०१६. Retrieved 17 March 2016. {{cite web}}: Check date values in: |archive-date= (help); Unknown parameter |deadurl= ignored (help); Unknown parameter |trans_title= ignored (|trans-title= suggested) (help)
  3. 1 2 3 4 5 "Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues – 2011". censusindia.gov.in. भारतके पञ्जिकाकारक आउ जनगणनायुक्तके कार्यालय, भारत. Retrieved ७ जुलाई २०१८. {{cite web}}: Check date values in: |accessdate= (help); Unknown parameter |trans_title= ignored (|trans-title= suggested) (help)
  4. ↑ "Bhojpuri". एथ्नोलॉग (in आङ्ग्ल). Retrieved २१ दिसम्बर २०२०. {{cite web}}: Check date values in: |accessdate= (help); Unknown parameter |trans_title= ignored (|trans-title= suggested) (help)CS1 maint: unrecognized language (link)
  5. 1 2 "India". एथ्नोलॉग. २०१६. {{cite web}}: Check date values in: |date= (help); Unknown parameter |deadurl= ignored (help); Unknown parameter |trans_title= ignored (|trans-title= suggested) (help)CS1 maint: deprecated archival service (link)
  6. ↑ प्रवीण (६ मार्च २०१८). "मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा". हिन्दुस्तान (in हिन्दी). Retrieved ३० दिसम्बर २०२०. {{cite news}}: Check date values in: |accessdate= and |date= (help); Unknown parameter |trans_title= ignored (|trans-title= suggested) (help)CS1 maint: unrecognized language (link)