बिहारीभाषा
| बिहारी | |
|---|---|
| जाति: | बिहारी (वासीनाम) |
| भौगोलिक बिस्तार: | भारत आउ नेपाल |
| भाषा बर्गीकरण: | हिन्द-यूरोपीय |
| उपबर्ग: | |
| आईएसओ ६३९-२ व ६३९-५: | bih |
बिहारी हिन्द-आर्यभाषाके एगो समूह हे । बिहारीभाषा मुख्यरूपसे भारतीय राज्य बिहार, झारखण्ड, पच्छिमबङ्गाल आउ उत्तरप्रदेस आउ नेपालोमे बोलल जाहे । बिहारीसमूहके सबसे अधिक बोले जायेवाला भाषा भोजपुरी, मगही आउ मैथिलीभाषा हथ ।
ई सब भाषाके बोलेवालाके बड़सङ्ख्याके बावजूदो भारतमे खाली मैथलियेके संवैधानिक मान्यता प्राप्त हे, जेकरा २००३ मे भारतके संविधानमे ९२मा संशोधन (२००४ मे सहमति) के माध्यमसे संवैधानिक दर्जा प्राप्त होएल हल । नेपालमे मैथिली आउ भोजपुरीके संवैधानिक मान्यता प्राप्त हे ।
हिन्दी बिहारराज्यमे शैक्षिक आउ अधिकारिक बिषयमे प्रयोग करल जायेवाला भाषा हे । ई सब भाषाके १९६१ के जनगणनामे सर्वव्यापी पदनाम हिन्दीके तहत बैधानिक रूपसे समाहित कर लेल गेलै । ऐसन राज्य आउ राष्ट्रिय राजनीति भाषासङ्कटके स्थिति पैदा करहे । स्वतन्त्रताके बाद, राजभाषा अधिनियमद्वारा हिन्दीके एकमात्र अधिकारिक दर्जा देल गेलै, १९८१ मे हिन्दीके बिहारके एकमात्र अधिकारिकभाषाके रूपमे बिस्थापित कर देल गेलै, जखनि उर्दूके दोसर अधिकारिकभाषाके रूपमे मान्यता देल गेलै ।
वक्ता
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]अविश्वसनीय स्रोतके चलते बिहारीभाषा बोलेवालाके सङ्ख्या बतावल कठिन हे । नगरीक्षेत्रमे अधिकांश शिक्षितभाषी हिन्दीके अपन भाषा कहहथ काहेकि ओखनी औपचारिक सन्दर्भमे एकर प्रयोग करहथ आउ अज्ञात कारणसे एकरा उचित मानहथ । क्षेत्रके शिक्षित आउ नगरी जनसङ्ख्या अपनभाषाके सामान्यतः नाम हिन्दी बतावहे ।
वर्गीकरण
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]बिहारीभाषाके चार भाषा-उपसमूहमे बर्गीकृत कैल गेलहे -
भाषा आउ बोली (उपभाषा)
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]
| भाषा[१] | आइएसओ ६३९-३ | लिपि | वक्ताके सङ्ख्या | भौगोलिक वितरण |
|---|---|---|---|---|
| अङ्गिका | anp | देवनागरी; पूर्ब कैथी; अङ्गलिपि | ७,४३,६००[२] | पूर्वबिहार, पूर्बोत्तर झारखण्ड, पच्छिमबङ्गाल आउ पूर्ब मधेश |
| कुड़मालि (पञ्चपरगनिया) | kyw, tdb | देवनागरी; कदाचित् बङ्गला, कैथी | ५,५६,८०९[३] | दक्खिन-पूर्ब झारखण्ड, पच्छिमबङ्गाल, उत्तर-ओड़िशा, असम |
| कुम्हालि | kra | देवनागरी | १२,०००[३] | नेपाल |
| खोरठा | – | देवनागरी; पूर्ब तिरहुता | ८०.४ लाख[३] | दक्खिन बिहार, पूर्बोत्तर आउ उत्तर-मध्य झारखण्ड |
| थारु | thl, tkt, thr, the, thq, tkb, soi | देवनागरी | १९ लाख[३] | नेपालदेसके तराई-क्षेत्र, उत्तरप्रदेस आउ बिहार |
| बज्जिका | – | देवनागरी; पूर्ब तिरहुता; कैथी | ८७,३८,००० | उत्तर-मध्य बिहार आउ पूर्ब मधेस |
| भोजपुरी | bho | देवनागरी; पूर्ब कैथी | ५,२२,४५,३००[४] | फिजी देशमे अधिकारिकभाषा (फिजी हिन्दी) आउ झारखण्ड (अतिरिक्त)
भारतमे – पच्छिम बिहार, पूर्ब उत्तरप्रदेस, उत्तर-पच्छिम झारखण्ड, उत्तर छत्तीसगढ़, पूर्बोत्तर मध्यप्रदेस आउ मध्य मधेस |
| मगही | mag | देवनागरी; पूर्ब तिरहुता; कैथी, सिद्धम् | १,४०,३५,६००[५] | दक्खिन बिहार, उत्तरझारखण्ड |
| मैथिली | mai | देवनागरी; पूर्ब तिरहुता, कैथी | ३,३८,९०,०००[५] | उत्तर आउ पूर्ब बिहार, झारखण्ड,[६] आउ पूर्ब मधेस |
| सादरी (नागपुरी) | sck | देवनागरी; पूर्ब कैथी | ५१ लाख[३] | पच्छिमी-मध्य झारखण्ड, पूर्बोत्तर छत्तीसगढ़, उत्तर-पच्छिम-ओड़िशा |
सम्बन्धित लेख
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]सन्दर्भ
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]- ↑ "Browse by Language Family". एथ्नोलॉग. Archived from the original on ४ जनवरी २०१२. Retrieved २० दिसम्बर २०१९.
{{cite web}}: Check date values in:|accessdate=and|archive-date=(help); Unknown parameter|deadurl=ignored (help); Unknown parameter|trans_title=ignored (|trans-title=suggested) (help) - ↑ "Angika". Archived from the original on २४ मार्च २०१६. Retrieved 17 March 2016.
{{cite web}}: Check date values in:|archive-date=(help); Unknown parameter|deadurl=ignored (help); Unknown parameter|trans_title=ignored (|trans-title=suggested) (help) - 1 2 3 4 5 "Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues – 2011". censusindia.gov.in. भारतके पञ्जिकाकारक आउ जनगणनायुक्तके कार्यालय, भारत. Retrieved ७ जुलाई २०१८.
{{cite web}}: Check date values in:|accessdate=(help); Unknown parameter|trans_title=ignored (|trans-title=suggested) (help) - ↑ "Bhojpuri". एथ्नोलॉग (in आङ्ग्ल). Retrieved २१ दिसम्बर २०२०.
{{cite web}}: Check date values in:|accessdate=(help); Unknown parameter|trans_title=ignored (|trans-title=suggested) (help)CS1 maint: unrecognized language (link) - 1 2 "India". एथ्नोलॉग. २०१६.
{{cite web}}: Check date values in:|date=(help); Unknown parameter|deadurl=ignored (help); Unknown parameter|trans_title=ignored (|trans-title=suggested) (help)CS1 maint: deprecated archival service (link) - ↑ प्रवीण (६ मार्च २०१८). "मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा". हिन्दुस्तान (in हिन्दी). Retrieved ३० दिसम्बर २०२०.
{{cite news}}: Check date values in:|accessdate=and|date=(help); Unknown parameter|trans_title=ignored (|trans-title=suggested) (help)CS1 maint: unrecognized language (link)