बेलन (ज्यामिति)
स्वरूप

ज्यामितिके सन्दर्भमे बेलन (Cylinder) मे एक त्रिआयामी ठोस आकृति हे । एकर पार्श्व पृष्ठ वक्र, सिरा समान त्रिज्याके वृत्ताकार होवहे । सरल शब्दमे बेलन एक रोलर या समान व्यासके गिलास हे ।[१]
- बेलनके प्रकार
- लम्ब वृत्तीय बेलन : बेलन सरल रूपमे एक रोलर या समान व्यासके गिलास हे ।
- खण्डित बेलन वृत्तायत (इलिप्टिक सिलिण्डर , पैराबोलिक सिलिण्डर , हाइपरबोलिक सिलिण्डर)
लम्ब वृत्तीय बेलन
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]लम्ब वृत्तीय बेलनके आयतन
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]- यदि बेलनके आधारके त्रिज्या r आउ बेलनके ऊँचाई h होवे त बेलनके आयतन निम्न सूत्रसे निकालल जा सकहे
- बेलनके आयतन = πr²h
यदि बेलनके एक सिराका क्षेत्रफल देल होवे आउ ऊँचाई ज्ञात होवे त निम्न सूत्रसे बेलनके आयतन ज्ञात कैल जा सकहे ।
- बेलनके आयतन = आधारके क्षेत्रफल x ऊँचाई
लम्ब वृत्तीय बेलनके वक्र पृष्ठ
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]- यदि बेलनके आधारके त्रिज्या r आउ बेलनके ऊँचाई h होवे त बेलनके वक्र पृष्ठ निम्न सूत्रसे निकालल जा सकहे
- बेलनके वक्र पृष्ठ =2πrh
- यदि बेलनके सिराके क्षेत्रफल देव होवे आउ ऊँचाई ज्ञात होवे त निम्न सूत्रसे बेलनके वक्र पृष्ठ ज्ञात कैल जा सकहे ।
- बेलनके वक्र पृष्ठ =आधारके परिधि x ऊँचाई
बेलनके सम्पूर्ण पृष्ठ
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]- यदि बेलनके आधारके त्रिज्या r आउ बेलनके ऊँचाई h होवे त बेलनके सम्पूर्ण पृष्ठ निम्न सूत्रसे निकाल सकहे
- बेलनके सम्पूर्ण पृष्ठ =2πr(h+r)
- यदि बेलनके सिराके क्षेत्रफल देल होवे आउ ऊँचाई ज्ञात होवे त निम्न सूत्रसे बेलनके वक्र पृष्ठ ज्ञात कैल जा सकहे ।
- बेलनके सम्पूर्ण वक्र पृष्ठ =2 x आधारके क्षेत्रफल + बेलनके वक्र पृष्ठ
एहु देखी
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]सन्दर्भ
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]- ↑ κύλινδρος, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, on Perseus