सामग्री पर जैथिन

ब्रिक्स

विकिपीडिया से
ब्रिक्स
BRICS[]
ब्रिक्स २०२५ ब्राजिलीय अध्यक्षता प्रतीक
  •   सदस्य
  •   साथी
  •   युक्त होवेला आमन्त्रित
  •   युक्त होवेला आवेदित
स्थापना
  • 16 जून 2009; 17 वर्ष पूर्व (2009-०६-16)
स्थापनारूस येकातेरिनबर्ग, रूस
प्रकारअन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठन
उद्देश्यराजनैतिक आउ आर्थिक
क्षेत्रsअन्तर्राष्ट्रिय राजनीति
सदस्यता
 ब्राजिल
 रूस
 भारत
 चीन
 दक्षिण अफ्रिका

साँचा:देश आँकड़ा मिस्र
साँचा:देश आँकड़ा इथियोपिया
 इरान
 संयुक्त अरब अमीरात
 इण्डोनेसिया
पूर्वनाम
ब्रिक

ब्रिक्स (BRICS) उभरैत राष्ट्रिय अर्थव्यवस्था सभके एगो सङ्घके शीर्षक हे । एकर घटक राष्ट्र ब्राजिल, रूस, भारत, चीन आउ दक्षिण अफ्रिका हे । एही सभ देशके अङ्ग्रेजीमे नामके प्रथमाक्षर B, R, I, C आउ S से मिलके ई समूहके ई नामकरण होएल हे ।[] एकर स्थापना २००९ मे होएल आउ एकर ५ सदस्य देश हे । मूलतः २०१० मे दक्षिण अफ्रिकाके सम्मिलित करल जायेसे पहिले एकरा "ब्रिक" के नामसे जानल जा हल । रूसके छोड़के[] ब्रिक्सके सभ सदस्य विकासशील वा नव औद्योगीकृत देश हे जिनखर अर्थव्यवस्था तेजीसे बढ़ैत हे । ई सभ राष्ट्र क्षेत्रीय आउ वैश्विक मामला पर महत्वपूर्ण प्रभाव डालहे । एगो अनुमानके अनुसार ई सभ राष्ट्र संयुक्त विदेशी मुद्रा भण्डारमे ४ खरब अमेरिकी डालरके योगदान करहे । ई सभ राष्ट्रके संयुक्त सकल घरेलू उत्पाद १५ खरब अमेरिकी डालरके हे । ब्रिक्स देशके वैश्विक जिडिपिमे २३% के योगदान करहे आउ विश्व व्यापारके लगभग १८% भागमे महत्वपूर्ण भूमिका निभावहे । एकरा R-5 के नामोसे जानल जा हे काहेकि ई पाँच देशके मुद्राके नाम 'R' से शुरू होवहे । []

संस्थापक देश ब्राजिल, रूस, भारत आउ चीन २००९ मे येकातेरिनबर्गमे पहिला शिखर सम्मेलन आयोजित करलक जेकर एक बरिस बाद दक्षिण अफ्रिका ई गुटमे सम्मिलित हो गेल ।[] इरान, मिस्र, इथियोपिया आउ संयुक्त अरब अमीरात १ जनवरी २०२४ के सङ्गठनमे सम्मिलित भेल । सऊदी अरब अखनियो तक आधिकारिक तौर पर सम्मिलित नै भेल हे किन्तु एगो आमन्त्रित राष्ट्रके रूपमे सङ्गठनके गतिविधिमे भाग ले हे ।[][]

संयुक्त रूपसे ब्रिक्स सदस्य देशके क्षेत्रफल विश्वके लगभग ३०% भूभाग आउ वैश्विक जनसङ्ख्याके ४५% हे । दक्षिण अफ्रिका अफ्रिकाके सबसे बड़ अर्थव्यवस्था हे जखनिकि ब्राजिल, भारत आउ चीन जनसङ्ख्या, क्षेत्रफल आउ नाममात्र एवं क्रय शक्ति समताके सन्दर्भमे विश्वके दस सबसे बड़ देशमे सम्मिलित हे । पाँच प्रारम्भिक सदस्य देश जि२० के सदस्य हे जेकर संयुक्त सकल घरेलू उत्पाद २८ ट्रिलियन अमेरिकी डालर (लगभग २७% वैश्विक सकल उत्पाद) हे । कुल सकल घरेलू उत्पाद (क्रय शक्ति समता) लगभग ५७ ट्रिलियन अमेरिकी डालर (वैश्विक सकल घरेलू उत्पाद क्रय शक्ति समताके ३३%) हे आउ २०१८ के अनुसार अनुमानित ४.५ ट्रिलियन अमेरिकी डालरके संयुक्त विदेशी भण्डार हे ।[]

ब्रिक्स देशके जि७ समूह, जेकरामे प्रमुख विकसित अर्थव्यवस्था सम्मिलित हे, के प्रमुख भू-राजनीतिक प्रतिद्वन्द्वी मानल जा हे । ब्रिक्स देश ढेर प्रतिस्पर्धी पहलके लागू करलक हे, जैसे कि न्यू डेवलपमेण्ट बैङ्क, ब्रिक्स कण्टिञ्जेण्ट रिजर्व अरेञ्जमेण्ट, ब्रिक्स पे, ब्रिक्स संयुक्त साङ्ख्यिकीय प्रकाशन आउ ब्रिक्स बैसक रिजर्व मुद्रा ।

ई समूह २००९ से वार्षिक शिखर सम्मेलन आयोजित करैत हे जेकरामे सदस्य देश पारी-पारीसे आतिथेय करहथिन । दक्षिण अफ्रिकाके सदस्यतासे पहिले 2009 आउ 2010 मे दु ब्रिक्स शिखर सम्मेलन आयोजित करल गेल हल । पहिला पाँच सदस्यीय ब्रिक्स शिखर सम्मेलन 2011 मे भेल । सबसे हालिया ब्रिक्स नेताके शिखर सम्मेलन 22-24 अक्टूबर 2024 के रूस द्वारा आयोजित करल गेल हल ।

ब्रिक्स शिखर सम्मेलन
क्रमाङ्कतिथिआतिथेय देश
116 जून 2009रूस
215 अप्रैल 2010ब्राजिल
314 अप्रैल 2011चीन
429 मार्च 2012भारत
526-27 मार्च 2013दक्षिण अफ्रिका
614-17 जुलाई 2014ब्राजिल
78-9 जुलाई 2015रूस
815-16 अक्टूबर 2016भारत
93-5 सितम्बर 2017चीन
1025-27 जुलाई 2018दक्षिण अफ्रिका
1113-14 नवम्बर 2019ब्राजिल
1217-18 नवम्बर 2020रूस
139 दिसम्बर 2021भारत
1423 जून 2022चीन
1522-24 अगस्त 2023दक्षिण अफ्रिका
1622-24 अक्टूबर 2024रूस
17

18

7 जुलाई, 2025

2026

ब्राजिल

भारत

ब्रिक्सके सदस्य देश
झण्डादेशराजधानीक्षेत्रफल (वर्ग किमी)जनसङ्ख्यानाममात्र सकल घरेलू उत्पाद (अमेरिकी डालर)क्रय शक्ति समता सकल घरेलू उत्पाद (अमेरिकी डालर)नाममात्र सकल घरेलू उत्पाद प्रति व्यक्ति (अमेरिकी डालर)क्रय शक्ति समता सकल घरेलू उत्पाद प्रति व्यक्ति (अमेरिकी डालर)मानव विकास सूचकाङ्कमुद्राभाषावर्तमान नेतापरिग्रहण
मूल राष्ट्र[lower-alpha १]
ब्राजिलब्रासीलिया8,515,767210,306,4151.84 ट्रिलियन3.49 ट्रिलियन8,64316,2860.760रियालपुर्तगालीलुइज इनासियो लूला दा सिल्वासितम्बर 2006
रूसमास्को17,075,400145,579,8991.78 ट्रिलियन4.21 ट्रिलियन12,16828,7900.821रूबलरूसीव्लादिमीर पुतिनसितंबर 2006
भारतनवदिल्ली3,287,2401,425,423,2123.73 ट्रिलियन13.46 ट्रिलियन2,6019,4340.644रुपयाहिन्दीनरेन्द्र मोदीसितम्बर 2006
चीनबेइजिङ्ग9,640,0111,425,179,56917.73 ट्रिलियन28.71 ट्रिलियन12,55620,3000.788युआनमन्दारिनशी जिनपिङ्गसितम्बर 2006
दक्षिण अफ्रिकाप्रिटोरिया1,221,03762,378,410399.9 बिलियन1.00 ट्रिलियन6,68316,4810.717राण्डअफ्रिकान्स, अङ्ग्रेजी, जुलु, अन्यसिरिल रामाफोसा24 दिसंबर 2010
अन्य राष्ट्र जे बादमे सम्मिलित भेल
मिस्रकाहिरा1,010,408112,618,250404.1 बिलियन1.52 ट्रिलियन3,69813,8830.728मिस्री पाउण्डअरबीअब्देल फतह अल-सीसी1 जनवरी 2024
इथियोपियाअदीस अबाबा1,104,300125,384,287156 बिलियन364 बिलियन1,2302,8800.492बिरअम्हारिकअबी अहमद अली1 जनवरी 2024
इरानतेहरान1,648,19489,524,246368 बिलियन1.67 ट्रिलियन4,13018,8090.780इरानी रियालफारसीइब्राहीम रैसी1 जनवरी 2024
संयुक्त अरब अमीरातअबू धाबी83,60010,242,086501.3 बिलियन780.9 बिलियन58,75391,0530.937दिरहमअरबीमोहम्मद बिन जायद अल नहयान1 जनवरी 2024
  इण्डोनेसिया जकार्ता 1,904,569 28,49,73,643 इण्डोनेसियाई रुपिया इण्डोनेसियाई प्राबोवो सुबियान्तो 2025
  1. दक्षिण अफ्रिका ब्रिक्सके मूल सदस्य नै हे । ई २०१० मे समूहमे सम्मिलित भेल जेकर बाद ब्रिकके नाम बदलके ब्रिक्स हो गेल ।
  1. Staff writer (2024). "BRICS". UIA Global Civil Society Database. uia.org. Brussels, Belgium: Union of International Associations. Yearbook of International Organizations Online. अभिगमन तिथि 24 December 2024.
  2. "New era as South Africa joins BRICS"
    Archived २०११-०४-१८ at the वेबैक मशीन. SouthAfrica.info. 11 अप्रैल 2011 । पुनः प्राप्त 2 दिसम्बर 2012 ।
  3. "रूस-संयुक्त राष्ट्र". रूसी सङ्घके विदेश मन्त्रालय. Russia along with other developed countries reaffirmed the pledges to provide aid to developing countries[मृत कड़ी] (emphasis added) । पुनः प्राप्त 2011-10-17 ।
  4. "Amid BRICS' rise and 'Arab Spring', a new global order forms"
    Archived २०११-१०-२० at the वेबैक मशीन. Christian Science Monitor । 18 अक्टूबर 2011 । पुनः प्राप्त 2011-10-20 ।
  5. "What is BRICS, which countries want to join and why? | Reuters". web.archive.org. 2023-11-18. मूलसे पुरालेखित 18 नवम्बर 2023. अभिगमन तिथि 2024-10-15.सीएस१ रखरखाव: BOT: original-url status unknown (link)
  6. "BRICS expansion: five countries join ranks | Africanews". web.archive.org. 2024-01-04. मूलसे पुरालेखित 4 जनवरी 2024. अभिगमन तिथि 2024-10-15.सीएस१ रखरखाव: BOT: original-url status unknown (link)
  7. "Iran, Saudi Arabia, UAE, Egypt and Ethiopia join BRICS - The Jerusale…". archive.ph. 2024-01-03. मूलसे पुरालेखित 3 जनवरी 2024. अभिगमन तिथि 2024-10-15.सीएस१ रखरखाव: BOT: original-url status unknown (link)
  8. "Amid BRICS' rise and 'Arab Spring', a new global order forms - CSMonitor.com". web.archive.org. 2011-10-20. मूलसे पुरालेखित 20 अक्तूबर 2011. अभिगमन तिथि 2024-10-15.सीएस१ रखरखाव: BOT: original-url status unknown (link)