भागलपुर
| भागलपुर 𑂦𑂰𑂏𑂪𑂣𑂳𑂩 चम्पा • चम्पापुरी | |
|---|---|
| नगर | |
| उपनाम: रेशम नगरी[१] | |
| निर्देशाङ्क: 25°15′N 87°0′E / 25.250°N 87.000°Eनिर्देशाङ्क: 25°15′N 87°0′E / 25.250°N 87.000°E | |
| देस | |
| राज्य | बिहार |
| जिला | भागलपुर |
| सरकार | |
| • प्रकार | नगर निगम |
| • अङ्ग | भागलपुर नगर निगम |
| • महापौर | बसुन्धरा लाल (भाजपा) |
| • नगर आयुक्त | नितिन कुमार सिंह (आइएएस) |
| क्षेत्रफल | |
| • कुल | 218.28 किमी2 (84.28 वर्ग मील) |
| उन्नतांश | 52 मी (171 फीट) |
| जनसङ्ख्या (2011)[४] | |
| • कुल | ४,१०,२१० |
| • घनत्व | Lua error in घटक:Convert at line 1866: attempt to index local 'en_value' (a nil value). (Lua error in घटक:Convert at line 1866: attempt to index local 'en_value' (a nil value).) |
| वासिन्दा | भागलपुरी |
| भाषा | |
| • आधिकारिक | हिन्दी[५] |
| • अतिरिक्त आधिकारिक | उर्दू[५] |
| • क्षेत्रीय | अङ्गिका[६] |
| समयमण्डल | युटिसि+५:३० (भामास) |
| डाक सूचकाङ्क सङ्ख्या | 812001-81XXXX[७] |
| एसटिडि कोड | 0641 |
| वाहन पञ्जीकरण | BR-10 |
| जालस्थल | bhagalpur |
भागलपुर (अङ्गिका: 𑂦𑂰𑂏𑂪𑂣𑂳𑂩) बिहार राज्यके एगो नगर हे । गङ्गाके तटे बसल ई एगो अत्यन्त प्राचीन नगर हे । पुराण आउ महाभारतमे ई क्षेत्रके अङ्ग प्रदेशके भाग मानल गेलहे । भागलपुरके निकटे स्थित चम्पानगर महान पराक्रमी शूरवीर कर्णके राजधानी मानल जाइत रहल हे । ई बिहारके मैदानीक्षेत्रके अन्तिम सिरा आउ झारखण्ड आउ बिहारके कैमूरके पहाड़ीके मिलन स्थल हे । भागलपुर रेशमके व्यापारला विश्वविख्यात रहल हे, तसर रेशमके उत्पादन अखनियो हियाँके ढेर परिबारके रोजी रोटीके श्रोत हे । बर्तमान समयमे भागलपुर हिन्दु मुसलमान दङ्गा आउ अपराधके चलते समाचारमे रहल हे । हियाँ एगो बिमानस्थलो हे जे अखनि चालू न हे । हियाँके निकटतम बिमानस्थल गया आउ पटना हे । रेल आउ सड़कमार्गोसे ई नगर अच्छा तरह जुड़ल हे ।
प्राचीन कालके तीन प्रमुख विश्वविद्याल यथा तक्षशिला, नालन्दा आउ विक्रमशिलामे से एगो विश्वविद्यालय भागलपुरेमे हलै जेकरा हमनी विक्रमशिलाके नामसे जानहियै । पुराणमे वर्णित समुद्र मन्थनमे प्रयुक्त मथान अर्थात मन्दराचल आउ मथानीमे लपेटेला जे रस्सी प्रयोग कैल गेलैहल ऊ दूनो उपकरण हियेँ विद्यमान हे आउ आज एकर नाम तीर्थस्थलके रूपमे हे बासुकीनाथ आउ मन्दर पर्वत ।
पवित्र गङ्गानदीके जाह्नवीके नामोसे जानल जाहे । जौन स्थाने गङ्गाके ई नाम देल गेलै ओकरा अजगैवी नाथ कहल जाहे ई तीर्थो भागलपुरेमे हे ।
भागलपुरके "रेशम नगरी" के रूपोमे जानल जाहे, काहेकि हियाँपर मुख्यरूपसे टूसर रेशमके सिल्क उत्पादन कैल जाहे ।
इतिहास
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]बीतल समये भागलपुर भारतके दस बेस नगरमे से एक हलै । आजके भागलपुर रेशम नगरीके रूपोमे जानल जा हे । एकर इतिहास बड़ी पुराना हे । भागलपुरके (ईसा पूर्व ५मा शताब्दी) चम्पावतीके नामसे जानल जा हलै । ई ओह काल हलै जखनि गङ्गाके मैदानी क्षेत्रमे भारतीय सम्राटके वर्चस्व बढ़ैत जाइत हलै । अङ्ग १६ महाजनपदमे से एक हलै जेकर राजधानी चम्पावती हलै । अङ्ग महाजनपदके पुराना समयमे मलिनी, चम्पापुरी, चम्पा मलिनी, कला मलिनी आदि आदि नामसे जानल जा हलै ।
अथर्ववेदे अङ्ग महाजनपदके अपवित्र मानल जा हे, जखनिकि कर्ण पर्वे अङ्गके एक ऐसन प्रदेशके रूपमे जानल जा हलै जन्ने पत्नी आउ लैकनके बेचल जा हलै । ओहैँ दोसरा दन्ने महाभारतमे अङ्ग (चम्पा) के एक तीर्थस्थलके रूपमे पेश कैल गेलै हे । ई ग्रन्थके अनुसार अङ्ग राजवंशके संस्थापक राजकुमार अङ्ग हलन । जखनिकि रामयाणके अनुसार ई ओह स्थान हे जन्ने कामदेव अपन अङ्गके काटलन हल ।
संस्कृति
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]भागलपुरमे समृद्ध संस्कृति आ परम्पराके एगो लम्बा विरासत है । प्राचीन नगर चम्पानगरी अपन रेशम उद्योग आ व्यापारला जानल जा है । ई नगर अपन त्योहार, कला, भोजन आ व्यापारमे समृद्ध है । ई क्षेत्रमे "आङ्गी" या "अङ्गिका" संस्कृतिके मानल जा है । ई बहुसांस्कृतिक समुदायोके घर है । अङ्ग, तत्पश्चात बङ्गाल आ अखनि बिहारके महत्वपूर्ण केन्द्रमे से एक होवेके नाते ई संस्कृति आ परम्परा सबके आत्मसात कैलकै हे, ओकर सम्मान कैलकै हे आउ ओकरा बढ़ावा देलकै हे आउ ई प्रकार अपन समृद्धिके सशक्त आ बनैले रखकै हे ।
सम्बन्धित लेख
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]सन्दर्भ
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]- ↑ "Bhagalpur: The Silk City". Outlook India. 16 जून 2017. Retrieved 29 सितम्बर 2019.
- ↑ "Welcome to Bhagalpur Municipal Corporation(BMC)". bhagalpurnagarnigam.in. Retrieved 22 नवम्बर 2020.
- ↑ "Geographic coordinates of Bhagalpur, India. Latitude, longitude, and elevation above sea level of Bhagalpur". Dateandtime.info. Archived from the original on 11 मई 2018. Retrieved 7 मई 2016.
- ↑ "Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above" (PDF). भारतके महापञ्जीयक एवं जनगणना आयुक्तके कार्यालय. Archived (PDF) from the original on 17 अक्टुबर 2013. Retrieved 12 मई 2014.
- 1 2 "52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA" (PDF). nclm.nic.in. अल्पसङ्ख्यक कार्य मन्त्रालय. Archived from the original (PDF) on 25 मई 2017. Retrieved 4 अक्टूबर 2019.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(help) - ↑ Masica, Colin P. (9 सितम्बर 1993). The Indo-Aryan Languages (in अङ्ग्रेजी). कैम्ब्रिज विश्वविद्यालय प्रेस. p. 12. ISBN 978-0-521-29944-2.
{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ "BHAGALPUR Pin Code - 812001, Jagdishpur All Post Office Areas PIN Codes, Search BHAGALPUR Post Office Address". एबिपि. Retrieved 18 जुलाई 2022.