भारतके प्रशासनिक विभाग
स्वरूप
|
स्थानीय प्रशासन |
|
बैश्विक सम्बन्ध आउ अन्य बिषय |
भारतके प्रशासनिक प्रभाग भारतके उपराष्ट्रिय प्रशासनिक इकाई हे; ई सब प्रशासनिक विभाजनके एक निहित पदानुक्रमसे बनल हे ।
भारतीय राज्य आउ प्रदेश अक्सर एके स्तरके उपखण्डला अलगे-अलगे स्थानीय खिताबके प्रयोग करहे (जैसे, आन्ध्रप्रदेश आउ तेलङ्गानाके मण्डल एवं उत्तरप्रदेश आउ अन्य हिन्दी बोलेवाला राज्यके तहसीलके अनुरूप हे, जेकराला गुजरात, गोआ, कर्नाटक, केरल, महाराष्ट्र, आउ तमिल्नाडु तालुकाके प्रयोग करहे ।[१]
छोट उपखण्ड (गाँव आउ प्रखण्ड) खाली ग्रामीण क्षेत्रमे विद्यमान हे । नगरीय क्षेत्रमे नगरीय स्थानीय निकाय ई सब ग्रामीण उपखण्डके बजाय विद्यमान हे ।
भारतके स्तर
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]नीचे देल चित्र प्रशासनिक प्रविभागके छौ स्तरके दर्शावहे:
| देश (भारत) | |||||||||||||||||
| राज्य (यथा पश्चिमबङ्गाल राज्य) | |||||||||||||||||
| प्रमण्डल (विभाग) (यथा मेदिनीपुर प्रमण्डल) | |||||||||||||||||
| मण्डल (जिला) (यथा बाँकुड़ा मण्डल) | |||||||||||||||||
| राजस्व प्रभाग (यथा बाँकुड़ा सदर राजस्व प्रभाग) | |||||||||||||||||
| अनुमण्डल (तलसील/तालुका, उपजिला, उपमण्डल) (यथा बावला (तहसील)) | |||||||||||||||||
| प्रखण्ड (ब्लाॅक) (यथा बाँकुड़ा २ प्रखण्ड) | |||||||||||||||||
| गाँव (यथा बिकना गाँव) | |||||||||||||||||
टिप्पणी:
- राज्यके अन्तर्गत प्रभाग: कुछ राज्यमे विभाग वा प्रमण्डल नै होवे आउ प्रशासनिक इकाई सीधा मण्डल वा जिलामे विभाजित होवहे । ई सब राज्यमे विभागके अवधारणा या त अनुपस्थित हे या खाली प्रशासनिक उद्देश्यला हे ।
- एक मण्डल वा जिलाके भीतरे ढेर उपविभाग होवहे जैसे उपविभाग, तहसील/तालुका आउ गाँव, जे मुख्य रूपसे भूमि राजस्व प्रशासनसे सम्बन्धित होवहे ।
- एकर इलावा, प्रखण्ड वा ब्लॉक, जेकरा सामुदायिक विकास खण्डो कहल जा हे, मण्डल वा जिलाके एक उपखण्ड हे जेकर प्रयोग विशेष रूपसे ग्रामीण विकास कार्यला कैल जा हे । ई ग्रामीण विकास विभागके अन्तर्गत आवहे आउ राजस्व प्रशासनसे सम्बन्धित नै हे ।
- नामकरण अन्तर:
- "विभाग" शब्दके प्रयोग अक्सर कुछ राज्यमे "राजस्व विभाग" या "क्षेत्र" के रूपमे कैल जा हे ।
- ढेर राज्यमे मण्डल के आधिकारिक तौरपर राजस्व मण्डल' के रूपमे जानल जा हे ।
- कुछ राज्यमे मण्डलके अन्तर्गत आवेवाला प्रभागके राजस्व विभाग कहल जा सकहे, जे अन्य राज्यमे उपविभाग के समतुल्य हे ।
- तालुक या तहसील या उपजिला या उपमण्डल नियन प्रशासनिक इकाईला शब्दावली व्यापक रूपसे भिन्न होवहे; उदाहरणला उत्तरप्रदेशमे तहसील के तमिल्नाडुमे तालुक कहल जा हे, आउ कुछ पूर्वोत्तर राज्यमे सर्किल आउ आन्ध्रप्रदेश एवं तेलङ्गानामे मण्डल कहल जा हे ।
सरकारके स्तर
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]नीचे देल चित्र सरकारके तीन स्तरके दर्शावहे: सङ्घ, राज्य आउ स्थानीय सरकार ।
| केन्द्रसरकार (भारत सरकार) | |||||||||||||||||||||||||
| राज्य सरकार (यथा केरल सरकार) | |||||||||||||||||||||||||
| नगरीय (नगरीय स्थानीय निकाय) | ग्रामिण (पञ्चायती राज संस्था) | ||||||||||||||||||||||||
| मण्डल पञ्चायत जिला परिषद (यथा रायगढ़ जिला परिषद) | प्रखण्ड पञ्चायत (पञ्चायत समिति) | ग्राम पञ्चायत ग्राम पञ्चायत (यथा बिनोदपुर ग्राम पञ्चायत) | |||||||||||||||||||||||
| नगरीय (नगरीय स्थानीय निकाय) | |||||||||||||||||||||||
| नगरनिगम (यथा दिल्ली नगरनिगम) | नगरपालिका (यथा दार्जिलिङ्ग नगरपालिका) | नगरपञ्चायत (यथा भटगाँव) | |||||||||||||||||||||
एकरो देखथिन
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]सन्दर्भ
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]- ↑ "Archived copy - Table 1.1 - India at a Glance - Administrative Division - 2001" (PDF). भारतके रजिस्ट्रार जनरलके कार्यालय, नवदिल्ली. Archived from the original (PDF) on 24 सितम्बर 2015. Retrieved 18 अगस्त 2018.