सामग्री पर जैथिन

भारतीय साहित्य

विकिपीडिया से
भारतके राष्ट्रगीतके रचयिता बंकिम चन्द्र चट्टोपाध्याय

भारतीय साहित्य से तात्पर्य सन् १९४७ के पहिले तक भारतीय उपमहाद्वीप एवं तत्पश्चात् भारत गणराज्यमे निर्मित वाचिक आउ लिखित साहित्यसे है । विश्वके सबसे पुराना वाचिक साहित्य आदिवासी भाषामे भेटहै । ई दृष्टिसे आदिवासी साहित्य सब साहित्यके मूल स्रोत है ।

भारतीय गणराज्यमे २२ आधिकारिक मान्यता प्राप्त भाषा है ।[१]‌ वर्तमान समयमे भारतमे मुख्यतः दु साहित्यिक पुरस्कार प्रदान कैल जा है, साहित्य अकादमी पुरस्कार आउ ज्ञानपीठ पुरस्कार। हिन्दी आउ कन्नड भाषाके आठ-आठ ज्ञानपीठ पुरस्कार प्रदान कैल गेलै हे । बङ्गला आउ मलयालके पाँच-पाँच, ओड़िआके चार; गुजराती, मराठी, तेलुगु आउ उर्दूके तीन-तीन, आउ असमिया, तमिल्के दु-दु आउ संस्कृतके एक ज्ञानपीठ पुरस्कार देल गेलै हे ।[२][३]

गोस्वामी तुलसीदास द्वारा रचित रामचरितमानस भारतीय साहित्यके अमूल्य निधि है ।

भारतवर्ष अनेक भाषाके विशाल देश है - उत्तर-पश्चिममे पंजाबी, हिन्दी आउ उर्दू; पूर्वमे उड़िया, बंगालमे असमिया; मध्य-पश्चिममे मराठी आउ गुजराती आउ दक्षिणमे तमिल, तेलुगु, कन्नड आउ मलयालम । एकर अतिरिक्त कतिपय आउओ भाषा है जिनकर साहित्यिक एवं भाषावैज्ञानिक महत्त्व कम न है- जैसे कश्मीरी, डोगरी, सिन्धी, कोंकणी, तुलु आदि । एकरामे से प्रत्येकके, विशेषतः पहिला बारह भाषामे से प्रत्येकके, अपना साहित्य है जे प्राचीनता, वैविध्य, गुण आउ परिमाण- सबके दृष्टिसे अत्यन्त समृद्ध है । यदि आधुनिक भारतीय भाषेके सम्पूर्ण वाङ्मयके संचयन कैल जाये त ऊ यूरोपके संकलित वाङ्मयसे कौनो दृष्टिसे कम न होतै । वैदिक संस्कृत, संस्कृत, पालि, प्राकृत आउ अपभ्रंशके समावेश कर लेवे पर त ओकर अनन्त विस्तार कल्पनाके सीमाके पार कर जा है- ज्ञानके अपार भण्डार, हिन्द महासागरोसे गहरा, भारतके भौगोलिक विस्तारोसे व्यापक, हिमालयके शिखरोसे ऊँचा आउ ब्रह्मके कल्पनोसे अधिक सूक्ष्म ।

  1. ↑ "Eighth Schedule" [आठवीं अनुसूची] (PDF). गृह मंत्रालय, भारत सरकार (in अंग्रेज़ी). Archived from the original (PDF) on ५ मार्च 2016. Retrieved २० जुलाई २०१७. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |archive-date= (help)CS1 maint: unrecognized language (link)
  2. ↑ [http://jnanpith.net/
    Archived २००७-०५-२९ at the वेबैक मशीन भारतीय ज्ञानपीठके आधिकारिक जालस्थल
  3. ↑ "कुंवर नारायण को ज्ञानपीठ पुरस्कार". टाइम्स ऑफ इण्डिया । 24 नवम्बर 2008 । मूल से 5 दिसम्बर 2012 के पुरालेखित । पुनः प्राप्त 25 नवम्बर 2008 ।