सामग्री पर जैथिन

मङ्गल ग्रह

विकिपीडिया से
मङ्गल  ♂
वास्तविक आँकड़ा पर आधारित मङ्गलके कम्प्यूटर-जनित तस्वीर
उपनाम
विशेषण स्थलीय ग्रह
युग J2000
उपसौर२४,९२,०९,३०० कि॰मी॰
(१.६६५८६१ ख॰इ॰)
अपसौर २०,६६,६९,००० कि॰मी॰
(१.३८१४९७ ख॰इ॰)
अर्धमुख्य अक्ष २२,७९,३९,१०० कि॰मी॰
(१.५२३६७९ ख॰इ॰)
विकेन्द्रता ०.०९३३१५
परिक्रमण काल ६८६.९७१ दिन
१.८८०८ जूलीयन वर्ष
६६८.५९९१ मंगल सौर दिवस[]
संयुति काल ७७९.९६ दिन
२.१३५ जूलीयन वर्ष
औसत परिक्रमण गति २४.०७७ कि॰मी॰/से॰
औसत अनियमितता १९.३५६४°
झुकाव १.८५०° क्रान्तिवृत्तसे
५.६५° सूर्यके भूमध्यरेखा से
१.६७° अविकारी सतहसे[]
आरोही ताखके रेखान्श ४९.५६२°
उपमन्द कोणाङ्क २८६.५३७°
उपग्रह
भौतिक विशेषता
विषुवतीय त्रिज्या ३,३९६.२ ± ०.१ कि॰मी॰[]
०.५३३ पृथ्वी
ध्रुवीय त्रिज्या ३,३७६.२ ± ०.१ कि॰मी॰
०.५३१ पृथ्वी
सपाटता ०.००५८९ ± ०.०००१५
तल-क्षेत्रफल १४,४७,९८,५०० कि॰मी॰
०.२८४ पृथ्वी
आयतन १.६३१८×१०११ ;कि॰मी॰
०.१५१ पृथ्वी
द्रव्यमान ६.४१८५×१०२३ किग्रा
०.१०७ पृथ्वी
माध्य घनत्व ३.९३३५ ± ०.०००४ ग्राम/सेमी
विषुवतीय सतह गुरुत्वाकर्षण३.७११ मीटर/सेकेण्ड
०.३७६ ग्राम
पलायन वेग५.०२७ कि॰मी॰/सेकेण्ड
नाक्षत्र घूर्णन
काल
१.०२५९५७ दिन
२४.६२२९ घण्टा
विषुवतीय घूर्णन वेग ८६८.२२ कि॰मी॰/घण्टा
(२४१.१७ मी/सेकण्ड)
अक्षीय नमन २५.१९°
उत्तरी ध्रुव दहिना अधिरोहण ३१७.६८१४३°
२१ घण्टा १० मीनट४४ सेकेण्ड
उत्तरी ध्रुवअवनमन ५२.८८६ ५०°
अल्बेडो०.२५ (Bond)
०.१७० (geom.)
सतहके तापमान
   कैल्विन
   सेल्सियस
न्यूनमाध्यअधि
१८६ के.२१० के.२९३ के.
−८७°से.−६३°से.२०°से.
सापेक्ष कान्तिमान +१.६ से -३.३
कोणीय व्यास ३.५" — २५.१"
वायुमण्डल
सतह पर दाब ०.६३६ (०.४–०.८७)किलो पास्कल
सङ्घटन
(मोलभिन्न)
९५.३२%कार्बन डाईऑक्साइड
२.७%नाइट्रोजन
१.६%आर्गन
०.१३%ऑक्सीजन
०.०८%कार्बन मोनोऑक्साइड
२१० पीपीएम जल वाष्प
१०० पीपीएमनाइट्रिक ऑक्साइड
१५ पीपीएम आणविक हाइड्रोजन
२.५ पीपीएम नियोन
८५० पीपीबीभारी जल
३०० पीपीबी क्रिप्टन
१३० पीपीबीफोर्मेल्डेहाइड
८० पीपीबीजेनान
३० पीपीबीओजोन
१८ पीपीबी हाइड्रोजन परऑक्साइड
१० पीपीबीमीथेन

मङ्गल गृह (प्रतीक: ♂) सौरमण्डलमे सूर्यसे चौथा ग्रह हे । एकर तलके आभा रक्तिम हे, जेकरा चलते एकरा "लाल ग्रह" के नामोसे जानल जाहे । सौरमण्डलके ग्रह दु तरहके होवहे - "स्थलीय ग्रह" जिनकर तल आभासीय होवहे आउ "गैसीय ग्रह" जे अधिकतर गैससे निर्मित हे । पृथ्वीके तरह, मङ्गलो एक स्थलीय धरातल वाला ग्रह हे । एकर वातावरण विरल हे । एकर सतह देखेपर चन्द्रमाके गर्त आउ पृथ्वीके ज्वालामुखी, घाटी, मरुस्थल आउ ध्रुवीय बर्फीला चोटीके याद देयावहे । सौरमण्डलके सबसे अधिक ऊँचा पर्वत, ओलम्पस मोन्स मङ्गले पर स्थित हे । साथे विशालतम कैन्यन वैलेस मैरीनेरिसो एहैँ पर स्थित हे । अपन भौगोलिक विशेषताके अतिरिक्त, मङ्गलके घूर्णन काल आउ मौसमी चक्र पृथ्वीके समान हे । ई ग्रह पर जीवन होवेके सम्भावनाके सदैवसे परिकल्पित कैल गेल हे ।

१९६५ मे मेरिनर ४ के द्वारा कैल पहिल मङ्गल उड़ानसे पहिले तक ई मानल जा हल कि ग्रहके सतह पर तरल अवस्थामे जल हो सकहे । ई हल्का आउ गहरा रङ्गके धब्बाके आवर्तिक सूचना पर आधारित हल विशेष तौरपर, ध्रुवीय अक्षांश, जे लम्बा होवेपर समुद्र आउ महाद्वीप नियन लौकहे, करिया striations के व्याख्या कुछ प्रेक्षक द्वारा पानीके सिँचाई नहरके रूपमे कैल गेल हे । ईसभ सीधा रेखाके मौजूदगी बादमे सिद्ध नै हो पाएल आउ ई मानल गेल कि ईसभ रेखा मात्र प्रकाशीय भ्रमके इलावा कुछ आउ नै हे । तैयो सौरमण्डलके सभ ग्रहमे पृथ्वीके अतिरिक्त, मङ्गलके जीवन विस्तारके महत्वपूर्ण विकल्प मानल जाहे ।

वर्तमानमे मङ्गल ग्रहके परिक्रमा तीन कार्यशील अन्तरिक्ष यान मार्स ओडिसी, मार्स एक्सप्रेस आउ टोही मार्स ओर्बिटर हे, ई सौरमण्डलमे पृथ्वीके छोड़के कौनो अन्य ग्रहसे अधिक हे । मङ्गल पर दु अन्वेषण रोवर्स (स्पिरिट आउ ओप्रुच्युनिटी), लैण्डर फीनिक्स, के साथे ढेर निष्क्रिय रोवर्स आउ लैण्डर हे जे या त असफल हो गेल हे या उनकर अभियान पूरा हो गेल हे । इनकर या इनकर पूर्ववर्ती अभियान द्वारा जुटावल गेल भूवैज्ञानिक सबूत ई दन्ने इङ्गित करहे कि कहियो मङ्गल ग्रह पर बडे पैमाना पर पानीके उपस्थितियो साथे ई एहो सङ्केत देलक हे कि हालके वर्षमे छोट गरम पानीके फव्वारा एहाँ फूटल हे । नासाके मार्स ग्लोबल सर्वेयरके खोज द्वारा ई बातके प्रमाण भेटल हे कि दक्षिणी ध्रुवीय बर्फीला चोटी घटैत हे । नासा २०२० मे परसेवरेन्स रोवर मङ्गल पर भेजलक हे जेकर साथे इनसाइट लघु वायूविमानके प्रथम परग्रही उड़ानला तत्पर हे, एकर शुरुआती २०२१ मे मङ्गल पर पहुँचेके सम्भावना हे ।

मङ्गलके दु चन्द्रमा, फोबोस आउ डिमोज हे, जे छोट आउ अनियमित आकारके हे । ऐसन प्रतीत होवहे कि ई ५२६१ यूरेकाके समान, क्षुद्रग्रह हे जे मङ्गलके गुरुत्वके कारण एहाँ फँस गेल होवे । मङ्गलके पृथ्वीसे नङ्गा आँखसे देखल जा सकहे । एकर आभासी परिमाण -२.९ तक पहुँच सकहे आउ ई चमक खाली शुक्र, चन्द्रमा आउ सूर्येके द्वारा पार कैल जा सकहे, यद्यपि अधिकांश समय बृहस्पति, मङ्गलके तुलनामे नङ्गा आँखके अधिक उज्जवल लौकहे ।

  1. Yeomans, डोनाल्ड के॰ (2006-07-13). "HORIZONS System". NASA JPL. Archived from the original on 28 मार्च 2007. Retrieved 2007-08-08. — At the site, go to the "web interface" then select "Ephemeris Type: Elements", "Target Body: Jupiter Barycenter" and "Center: Sun".
  2. Orbital elements refer to the barycenter of the Jupiter system, and are the instantaneous osculating values at the precise J2000 epoch. Barycenter quantities are given because, in contrast to the planetary centre, they do not experience appreciable changes on a day-to-day basis from to the motion of the moons.
  3. Seligman, Courtney. "Rotation Period and Day Length". Archived from the original on 11 अगस्त 2011. Retrieved 2009-08-13.
  4. "The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter". 2009-04-03. Archived from the original on 14 मई 2009. Retrieved 2009-04-10. (produced with Solex 10
    Archived २००८-०३-०१ at the वेबैक मशीन written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)
  5. Refers to the level of 1 bar atmospheric pressure
दे  वा  
सौर मण्डल
सूर्यबुधशुक्रचन्द्रमापृथिवीPhobos and Deimosमङ्गलसीरिस्)क्षुद्रग्रहबृहस्पतिबृहस्पति के उपग्रहशनिशनिके उपग्रहअरुणअरुणके उपग्रहवरुणके उपग्रहनेप्चूनCharon, Nix, and Hydraप्लूटो ग्रहकाइपर घेरा‎Dysnomiaएरिस्बिखरा चक्रऔर्ट बादल
सूर्य · बुध · शुक्र · पृथिवी · मङ्गल · सीरिस् · बृहस्पति · शनि · अरुण · वरुण · यम · हउमेया · माकेमाके · एरिस्
ग्रह · बौनाग्रह · उपग्रह - चन्द्रमा · मङ्गलके उपग्रह · क्षुद्रग्रह · बृहस्पतिके उपग्रह · शनिके उपग्रह · अरुणके उपग्रह · वरुण के उपग्रह · यमके उपग्रह · एरिस् के उपग्रह
छोट वस्तु:   उल्का · क्षुद्रग्रह (क्षुद्रग्रह घेरा‎) · किन्नर · वरुण-पार वस्तु (काइपर् घेरा‎/बिखरा चक्र) · धूमकेतु (और्ट बादल)