सामग्री पर जैथिन

मदुरै

विकिपीडिया से
मदुरै
மதுரை
नगर
मदुरै तमिल्नाडुपर अवस्थित
मदुरै
मदुरै
तमिल्नाडुमे स्थिति
निर्देशाङ्क: 9°54′N 78°06′E / 9.9°N 78.1°E / 9.9; 78.1निर्देशाङ्क: 9°54′N 78°06′E / 9.9°N 78.1°E / 9.9; 78.1
देश भारत
राज्यतमिल्नाडु
जिलामदुरै जिला
उन्नतांश
101 मी (331 फीट)
जनसङ्ख्या
 (2011)
  नगर१०,१७,८६५
  महानगर
१४,६५,६२५
भाषा
  प्रचलिततमिल्
समयमण्डलयुटिसि+5:30 (भारतीय मानक समय)
पिनकोड
625xxx
दूरभाष कोड0452
वाहन पञ्जीकरणTN-58 (दक्षिण), TN-59 (उत्तर) आउ TN-64 (मध्य)
जालस्थलmaduraicorporation.co.in

मदुरै (तमिल्: மதுரை) भारतके तमिल्नाडु राज्यके मदुरै जिलामे स्थित एगो नगर हे । ई जिलाके मुख्यालयो हे । ई भारतीय प्रायद्वीपके प्राचीनतम बसल नगरमे से एक हे ।[] ई नगरके अपन प्राचीन मन्दिरला जानल जा हे । ई नगरके ढेर अन्य नामोसे बोलावल जा हे, जैसे कूडल मानगर, तुङ्गानगर (कहियो नै सुतेवाला नगरी), मल्लिगै मानगर (मोगरेके नगरी) हलै पूर्वके एथेन्स । ई वैगै नदीके किनारे स्थित हे । लगभग २५०० वर्ष पुरान ई स्थान तमिल्नाडु राज्यके एक महत्वपूर्ण सांस्कृतिक आउ व्यावसायिक केन्द्र हे । एहाँके मुख्य आकर्षण मीनाक्षी मन्दिर हे जेकर ऊँचे गोपुरं आउ दुर्लभ मूर्तिशिल्प श्रद्धालु आउ सैलानीके आकर्षित करहे । ई कारण एकरा मन्दिरके नगरो कहल जा हे ।[][][]

मदुरै एक समयमे तमिल् शिक्षाके मुख्य केन्द्र हलै आउ आझो एहाँ शुद्ध तमिल् बोलल जा हे । एहाँ शिक्षाके प्रबन्ध उत्तम हे । ई नगर जिलाके व्यापारिक, औद्योगिक आउ धार्मिक केन्द्र हे । उद्योगमे सूत काते, रङ्गे, मलमल बुने, लकड़ी पर खोदाईके काम आउ पीतलके काम होवहे । एहाँके जनसङ्ख्या ११ लाख ८ हजार ७५५ (२००४ अनुमानित) हे ।[] आधुनिक युगमे ई प्रगतिके पथ पर अग्रसर हे आउ अन्तर्राष्ट्रिय स्तर पावेमे प्रयासरत हे, किन्तु अपन समृद्ध परम्परा आउ संस्कृतियोके संरक्षित कैले हे । ई नगरके प्राचीन यूनान एवं रोमके सभ्यतासे ५५० ईपूो मे व्यापारिक सम्पर्क हलै ।[][]

स्थानीय लोग एकरा तेन् मदुर कहहथिन, मने दक्षिणी मथुर (मथुरा) - उत्तरभारतके मथुराके उपमामे । अन्यो ढेर किँवदन्ती हे एकर नामाकरणके लेके जैसे - भगवान् शिवके जटासे निकलल अमृतके मधुर होवेसे मधुरा, या ५ भूमि-प्रकारमे से एक मरुदमके नाम पर । किन्तु पहिला (दक्षिण मथुरा) अधिक उपयुक्त लगहे काहेकि एहाँ ऐतिहासिक रूपसे पाण्ड्य राजाके शासन रहलै हे, चोलके साम्राज्योमे एहाँ पाण्ड्यके उपस्थिति रहलै हे । याद रहे कि तमिल् लिखावटके देखके ई निश्चित नै कैल जा सके कि एकर नाम आउ उच्चारण मथुरा हलै या मतुर या मदुर या मधुर - तमिल् उच्चारणोमे ई अन्तर स्पष्ट नै होवे ।

  1. 1 2 3 फ्रॉमर्स इण्डिया, द्वारा: पिप्पा देब्र्यून, कीथ बैन, नीलोफर वेङ्कटरमन, शोनार जोशी
  2. "Lonely Planet South India & Kerala," Isabella Noble et al, Lonely Planet, 2017, ISBN 9781787012394
  3. "Tamil Nadu, Human Development Report," Tamil Nadu Government, Berghahn Books, 2003, ISBN 9788187358145
  4. "द्वितीय बड़ शहर- त.ना. राज्य सरकार". मूल से 4 मार्च 2016 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 12 जून 2009.
  5. "संग्रहीत प्रति". मूल से 7 जुलाई 2009 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 12 जून 2009.