सामग्री पर जैथिन

रावण

विकिपीडिया से
त्रिङ्कोमलीके कोणेश्वरम मन्दिरमे रावणके प्रतिमा

रावण रामायण के एक प्रमुख प्रतिचरित्र है । रावण लङ्काके राजा हलै ।[१] रावण श्रीरामके परमशत्रु हलै । अपन दस मुड़ीके चलतहुँ जानल जा हलै,[२] जेकरा चलते ओकर नाम दशानन (दश = दस + आनन = मुख) पड़लै । कोनो कृतिला नायकके साथे सशक्त खलनायकके होल अति आवश्यक है । किञ्चित मान्यतानुसार रावणमे अनेक गुणो हलै । सारस्वत ब्राह्मण महर्षि पुलस्त्य ऋषि[३] के पौत्र आउ विश्रवाके पुत्र रावण एक परम शिव भक्त, उद्भट राजनीतिज्ञ, महाप्रतापी, महापराक्रमी योद्धा, अत्यन्त बलशाली, शास्त्रके प्रखर ज्ञाता, प्रकाण्ड विद्वान, पण्डित एवं महाज्ञानी हलै । रावणके शासनकालमे लङ्काके वैभव अपन चरम पर हलै आउ ऊ अपन महल पूरा प्रकार स्वर्ण रजित बनौलकै हल । एहीसे ओकर लङ्कानगरीके सोनाके लङ्का अथवा सोनाके नगरियो कहल जा है । रावणके बियाह मन्दोदरीसे होलै । मान्यता है कि मन्दोदरीके जनम राजस्थानके जोधपुर जिलामे होलै हल । ओहाँ आझो महाराजा रावणके पुजल जा है । ओहाँ आझो रावणके चावरी है जे जगह रावणके बियाह होलै हल ।[४][lower-alpha १][५][६] रावण तीन भाई हलै जे एके मायके सन्तान हलै । ऊ सब है कुम्भकर्ण आउ विभीषण हालाँकि पाराशर संहिता आउ अद्भुत रामायणके अनुसार रावणके शतानन रावण या सहस्त्रानन नामके एगो बड़ भाई आउ कुम्भकर्ण आउ विभीषण नामके दु छोट भाई हलै । पाराशर संहिता आउ अद्भुत रामायणके अनुसार सहस्त्राननके वध भद्रकाली रूपमे माता सीता द्वारा कैल गेलै हल ।

एकर पराजय श्रीराम, हनुमान आउ लक्ष्मणके हाथ ढेर बार होलै हे । ७ आउ ८ दिन एकरा रामसे जीवनदान भेटलै हल सूर्यास्त होवेके चलते मामुली लुटेरोसे रावणके पराजय भेटलै हल । अङ्गद अकेलहीँ ओकरा अपन पोछमे बान्ध लेलन हल ।

त्रिङ्कोमालीमे रावणके पुतला, श्रीलङ्कामे प्राचीन तमिल बन्दरगाह

पद्मपुराण, श्रीमद्भागवत पुराण, कूर्मपुराण, रामायण, महाभारत, आनन्द रामायण, दशावतारचरित आदि ग्रन्थमे रावणके उल्लेख होलै हे । रावणके उदयके विषयमे भिन्न-भिन्न ग्रन्थमे भिन्न-भिन्न प्रकारके उल्लेख भेटऽ है ।

  1. ↑ Identified by many with modern-day Sri Lanka
  1. ↑ Miśrā, V. (1963). Vālmīki Rāmāyaṇa. Seṭha Bholārāma Sekasariyā-smāraka granthamālā (in Latvian). Viśvavidyālaya Hindī Prakāśana, Lakhanaū Viśvavidyālaya. Retrieved 9 जनवरी 2018.
  2. ↑ "Google Books". Google. Retrieved 2025-04-11.
  3. ↑ Joshī, D. (2011). Ramayan Ke Patra (in Indonesian). Grantha Akādamī. p. 72. ISBN 978-93-81063-06-4. Retrieved 9 जनवरी 2018.
  4. ↑ "Ravana"
    Archived २०१६-०३-०४ at the वेबैक मशीन. Random House Webster's Unabridged Dictionary.
  5. ↑ Mani, Vettam (1975). Puranic Encyclopaedia: A Comprehensive Dictionary With Special Reference to the Epic and Puranic Literature. दिल्ली: Motilal Banarsidass. p. 354. ISBN 978-0-8426-0822-0. Archived from the original on 9 मई 2019. Retrieved 14 अप्रैल 2020.
  6. ↑ Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions (in English). Merriam-Webster. 1999. p. 909. ISBN 9780877790440. Archived from the original on 13 अप्रैल 2020. Retrieved 14 अप्रैल 2020.
  7. ↑ "Only the elderly come to mourn Ravana in 'birthplace' Bisrakh". The Indian Express. 4 October 2014. Archived from the original on 8 जून 2016. Retrieved 14 जून 2016.
  8. ↑ "Ravana in Noida: A book on Greater Noida". hindustantimes.com. 15 मार्च 2014. Archived from the original on 21 अगस्त 2016. Retrieved 14 जून 2016.
  9. ↑ "Bisrakh seeks funds for Ravan temple - Times of India". The Times of India. Archived from the original on 10 अप्रैल 2016. Retrieved 14 जून 2016.
  • श्रीमद्वाल्मीकीय रामायण (प्रथम एवं द्वितीय खण्ड), सचित्र, हिन्दी अनुवाद सहित, प्रकाशक एवं मुद्रक: गीताप्रेस, गोरखपुर
  • वाल्मीकीय रामायण, प्रकाशक: देहाती पुस्तक भण्डार, दिल्ली
  • आचार्य चतुरसेनके उपन्यास : 'वयं रक्षाम:' ("Vayam Rakshamah" ) SBN-10:8121608775 / ISBN 9788121608770