रेखा

सरल रेखा गणितमे शून्य चौड़ाई वाला अनन्त लम्बाई वाला एक आदर्श वक्र होवहे, युक्लिडीय ज्यामिति (Euclidean Geometry) के अन्तर्गत दु बिन्दुसे होके एक आउ केवल एके रेखा जा सकहे । एक सरल रेखा दु बिदुके बीचके लघतुत्तम दूरी प्रदर्शित करहे । सरल रेखा बिन्दुके सरलतम बिन्दुपथ होवहे ।
कौनो द्वी-विमीय समतल पर दु सरल रेखा या त समानान्तर होत अथवा प्रतिछेदी । एही प्रकार त्रिविममे दु रेखा परस्पर समानान्तर, प्रतिछेदी या स्क्यु (न प्रतिछेदी नहिये समानान्तर) हो सकहे ।
विभिन्न पद्धतिमे सरल रेखा
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]
तथा .
कार्तीय पद्धतिमे
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]- बिन्दु से जायेवाला आउ x-अक्षसे कोण बनावेवाला रेखाके समीकरण:
- उपरोक्त समीकरणके निम्नलिखित ढङ्गोसे लिख सकही (m के रेखाके प्रवणता (स्लोप) कहल जाहे) ।
- उदाहरण
बिन्दु से होके जायेवाला सरल रेखा जेकर प्रवणता हे:
- दु बिन्दु आउ जे होके जायेवाला रेखाके समीकरण ():
एकरे एहु प्रकार लिख सकही -
एकरे सारणिक (डिटर्मिनाण्ट) रूपमे निम्नलिखित प्रकारसे लिखल जा सकहे -
- यदि कौनो रेखा x अक्ष पर y-अक्ष पर खण्ड काटहे त ओकर समीकरण-
- .
- सरल रेखाके सामान्य समीकरण (general equation):
- जन्ने आउ ,[१]
- प्राचलके रूप (parametric form) मे -
ध्रुवीय पद्धतिमे
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]ध्रुवीय निर्देशाङ्क (r, θ)
, आउ कार्तीय निर्देशाङ्कमे सम्बन्ध निम्नलिखित समीकरणसे दर्शावल जा सकहे -
अतः यदि कौनो रेखा मूल बिन्दु (0, 0)
से होके नै जाये त ओकर ध्रुवीय समीकरण निम्नलिखित होत -
जन्ने r > 0
आउ एहाँ, p
ऊ रेखाके मूल बिन्दुसे दूरी (सदा धनात्मक) आउ ऊ कोण हे जे मूल बिन्दुसे रेखा पर डालल गेल लम्ब, x-अक्षसे बनावहे ।
सदिश रूपमे
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]
यदि कौनो रेखा से होके जाहे आउ इकाई सदिश के समान्तर हे त ओकर समीकरण निम्नलिखित होत -
जन्ने कौनो वास्तविक सङ्ख्या हे ।
त्रिविम ज्यमितिमे
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]अन्तरिक्षमे कौनो बिन्दु से जायेवाला सरल रेखाके समीकरण
वास्तवमे त्रिबिम अन्तरिक्षमे सरल रेखाके दु समतलके प्रतिच्छेदके रूपमे देखल जाहे । अतः निम्नलिखित दु समीकरण सम्मिलित रूपसे एक रेखाके समीकरण हे -

- वास्तवमे उपरोक्त दु समीकरण आलगे-अलगे दु समतलके निरूपित करहे ।
इहो देखी
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]सन्दर्भ
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]- ↑ Geometría Analítica ( 1980) Charles Lehmann; Editorial Limusa, ISBN 968-18-176-3; pg. 65