सामग्री पर जैथिन

लियोनार्ड ओइलर

विकिपीडिया से
लियोनार्ड ओइलर
स्विट्जरलैण्डके दस फ्रैङ्कके पुरान नोट पर ओइलर

लियोनार्ड ओइलर (Leonhard Euler; १५ अप्रैल १७०७, बाजेल - १८ सितम्बर १७८३) एक स्विस गणितज्ञ हलन । ई जोहैन बेर्नूलीके शिष्य हलन ।

गणितके सङ्केतोके ओइलरके देन अपूर्व हे । ई सङ्केतमे अनेक संशोधन करके त्रिकोणमितीय सूत्रके क्रमबद्ध कैलन । १७३४ ई मे ओइलर x के कौनो फलनला f (x), १७२८ ई मे लघुगणकके प्राकृत आधारला e, १७५० ई मे अर्ध-परिमितिला s, १७५५ ई मे योगला Σ आउ काल्पनिक ईकाईला i सङ्केतके प्रचलन कैलन ।[]

१७६६ ई मे ई अन्धरा हो गेलन, किन्तु मृत्यु पर्यन्त (१८ सितम्बर १७८३ ई) शोधकार्यमे संलग्न रहलन ।[]

इनकर मुख्य ग्रन्थ निम्नलिखित हे जे फ्रान्सीसीभाषामे हे :

  1. इण्ट्रोडक्शन इन एनालिसिन इन्फिनिटोरम (Introduction in analysin infinitorum १७८४ ई), जे वैश्लेषिक-गणित-संसारमे क्रान्ति मचा देलक । एकरामे ई फलनके परिभाषा देलन आउ त्रिकोणमितिके विश्लेषणके एक शाखा एवं त्रिकोणमितीय मानके निष्पत्तिके अवधारित कैलन ।
  2. इन्स्टिच्यूशन्स कैलकुली डिफरेन्शियल्स (Institutiones calculi differentialis) (१९७५ ई) आउ इन्स्टिच्यूशन्स कैलकुली इण्टीग्रल्स (Institutiones calculi integralis 1768-1770 ई.), ईसब ग्रन्थमे ऊ समय तक ज्ञात समस्त कलन आउ बीटा एवं गामा फलनों आउ लेखकके कुछ अन्य अन्वेषणके वर्णन हे ।
  3. मेथोड्स इन्वेनियेण्डी लिनेआस कुरवास मैक्सीमी मिनिवीव प्रोप्रियेटेट गौदेन्तिस (Methodus inveniendi lineas curvas maximi minivive proproetate gaudentes, १७४४ ई) । एकरामे इनकर परिणमन-कलनके अन्वेषणके वर्णन हे ।
  4. थेओरिया मोतुम प्लानेटैरम एट कोमेटैरम (Theoria motuum planetarum et cometarum १७४४ ई), 'थेओरिया मोतुस लुनी' (Theoria motus lunae, १७५३ ई) आउ 'थेओरिया मोतुम लुनी' (Theoria motuum lunae, १७२२ ई), एकरामे खगोलशास्त्रके विवेचन हे ।
  5. सेस लेट्रेस उन प्रिन्सेस डी एलेमैङ्गेन सुर क्वेलक़ुइज सुइट्स द फिजीक एट डी फिलोसोफिक (Ses lettres a' une princesse d' Allemangne sur quelques suiets de physique et de philosophic १७७० ई), एकरामे देल मौलिक एवं महत्वपूर्ण अन्वेषणके कारण ओइलरके बड्डी ख्याति प्राप्त भेल ।
  1. Boyer, Carl B.; Merzbach, Uta C. (1991). [A History of Mathematics. John Wiley & Sons. pp. 439–45. ISBN 978-0-471-54397-8.
  2. David S. Richeson (2012). Euler's Gem: The Polyhedron Formula and the Birth of Topology. Princeton University Press. p. 17. ISBN 978-1-4008-3856-1. Quoted from Howard W. Eves (1969). In Mathematical Circles: A Selection of Mathematical Stories and Anecdotes. Prindle, Weber, & Schmidt. p. 48.