सामग्री पर जैथिन

शिमला

विकिपीडिया से
शिमला
नगर
शिमला हिमाचलप्रदेशपर अवस्थित
शिमला
शिमला
हिमाचलप्रदेशमे स्थिति
निर्देशाङ्क: 31°06′32″N 77°39′47″E / 31.109°N 77.663°E / 31.109; 77.663निर्देशाङ्क: 31°06′32″N 77°39′47″E / 31.109°N 77.663°E / 31.109; 77.663
देश भारत
राज्यहिमाचलप्रदेश
जिलाशिमला जिला
नामस्रोतश्री श्यामला देवी[१]
सरकार
 • प्रकारनगरनिगम
 • अङ्गशिमला नगरनिगम
 • जिलाधिकारीअदित्य नेगी, आइएएस[२]
 • नगरपालिका आयुक्‍तआशीष कोहली[३]
 • महापौरसत्या कौण्डल[४]
क्षेत्रफल
 • नगर35.34 किमी2 (13.64 वर्ग मील)
उन्नतांश
2,276 मी (7,467 फीट)
जनसङ्ख्या
 (2011)[६][७]
 • नगर१,६९,५७८
 • क्रम1 (हिमाचलमे)
 • घनत्वLua error in घटक:Convert at line 1866: attempt to index local 'en_value' (a nil value). (Lua error in घटक:Convert at line 1866: attempt to index local 'en_value' (a nil value).)
 • महानगर१,७१,६४०
भाषा
 • प्रचलितपहाड़ी, हिन्दी
समयमण्डलयुटिसि+5:30 (भामस)
पिनकोड
171001
दूरभाष कोड+91-177
वाहन पञ्जीकरणHP-03, HP-07, HP-51, HP-52, HP-62, HP-63
जालस्थलhpshimla.gov.in

शिमला भारतके हिमाचलप्रदेश राज्यके शिमला जिलामे स्थित एगो नगर हे । ई राज्यके राजधानी आउ सबसे बड़का नगर हे । ई सिमला जिलाके मुख्यालयो हे। बरस १८६४ से १९४७ मे भारतके स्वतन्त्रता तक ई भारतमे ब्रिटानीय राजके ग्रीष्मकालीन राजधानी हलै । शिमला उत्तरभारतके सबसे लोकप्रिय हिल स्टेशन मे से एक हे आउ एकरा पहाड़के रनियो कहल जाहे ।[८][९]

शिमलाके दक्षिण-पूर्वमे उत्तराखण्ड राज्य, उत्तरमे मण्डी आउ कुल्लू, पूर्वमे किन्नौर, दक्षिणमे सिरमौर एवं पश्चिममे सोलन जिलासे घिरल हे । १८६४ मे शिमलाके भारतमे ब्रिटिश राजके ग्रीष्मकालीन राजधानी घोषित कैल गेलै हल । राजके साथे साथे ई ब्रिटिश भारतीय सेनाके कमाण्डर-इन-चीफके मुख्यालय आउ १८७६ के बादसे पञ्जाब प्रान्तोके ग्रीष्ममकालीन राजधानी हलै । स्वतन्त्रताके बाद शिमलानगर पूर्वी पञ्जाब राज्यके राजधानी बन गेलै आउ बादमे हिमाचलप्रदेशके गठन पर एकरा राज्यके राजधानी घोषित कर देल गेलै । एक लोकप्रिय पर्यटन स्थल, शिमलाके अक्सर "पहाड़के रानी" के नामोसे जानल जा हे । ई राज्यके प्रमुख वाणिज्यिक, सांस्कृतिक आउ शैक्षिक केन्द्र हे ।

१८१५ से पहिले क्षेत्रमे कुछ बस्तीके विवरण दर्ज हे, जखनि ब्रिटिश सेना ई क्षेत्र पर नियन्त्रण प्राप्त कर लेलकै हल । हिमालयके घना जङ्गलमे स्थित ई क्षेत्रके जलवायु परिस्थिति नगरके स्थापनाला अङ्ग्रेजके आकर्षित कैलकै । ग्रीष्मकालीन राजधानीके रूपमे शिमला १९१४ के शिमला समझौता आउ १९४५ के शिमला सम्मेलन सहित ढेर महत्वपूर्ण राजनीतिक बैठकके मेजबानी कैलकै । स्वतन्त्रताके बाद २८ रियासतके एकीकरणके परिणामस्वरूप १९४८ मे हिमाचलप्रदेश राज्य अस्तित्वमे ऐलै । स्वतन्त्रताके बादो नगर एक महत्वपूर्ण राजनीतिक केन्द्र बनल रहलै, आउ ई १९७२ के शिमला समझौताके मेजबानी । हिमाचलप्रदेश राज्यके पुनर्गठनके बाद मौजूदा महासू जिलाके नाम शिमला रखल गेलै ।

शिमलामे अनेक भवन स्थित हे, जेकरामे औपनिवेशिक युगके समयके ट्यूडरबेटन आउ नव-गॉथिक वास्तुकलाके साथे-साथे ढेर मन्दिर आउ चर्च सम्मिलित हे । ई ब्रिटिशकालीन भवन एवं चर्च आउ नगरके प्राकृतिक वातावरण बड़ सङ्ख्यामे पर्यटकके आकर्षित करहे । नगरके प्रमुख आकर्षणमे वाइसराय लॉज, क्राइस्ट चर्च, जाखू मन्दिर, माल रोड आउ रिज सम्मिलित हे, जे सब एक साथे मिलके नगरके केन्द्रके निर्माण करहे । यूनेस्को द्वारा विश्व विरासत स्थलके रूपमे घोषित ब्रिटिश-निर्मित कालका-शिमला रेलवे लाइनो एक प्रमुख पर्यटक आकर्षण हे । अपन कठोर इलाकाके कारण, शिमला माउण्टेन बाइकिङ्ग रेस एमटीबी हिमालयके मेजबानी करहे, जे सर्वप्रथम २००५ मे शुरू होलै आउ दक्षिण एशियामे अपना प्रकारके सबसे बड़ आयोजन मानल जा हे । शिमलामे दक्षिण एशियाके सबसे बड़ प्राकृतिक आइस स्केटिङ्ग रिङ्को हे । एक प्रमुख पर्यटन केन्द्र होवेके अलावा ई नगर ढेर कॉलेज आउ शोध संस्थाके साथे एक शैक्षिक केन्द्रो हे ।

  1. ↑ "Home: District WebSite Shimla, Himachal Pradesh, India". Archived from the original on 29 नवम्बर 2005.
  2. ↑ "Profile | Shimla District, Government of Himachal Pradesh | India". hpshimla.nic.in. Retrieved 24 March 2021.
  3. ↑ "New Shimla MC Commissioner lists priorities". द ट्रिब्यून (in अङ्ग्रेजी). 3 नवम्बर 2020. Retrieved 4 नवम्बर 2020.{{cite news}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  4. ↑ "सत्या कौंडल ने नगर निगम में की क्लर्क की नौकरी, अब बनीं महापौर". अमर उजाला. 19 दिसम्बर 2019. Retrieved 24 दिसम्बर 2019.
  5. ↑ "Shimla District Census 2011 Handbook" (PDF). भारतके जनगणना. p. 39(Urban Section). Retrieved 20 अप्रैल 2016.
  6. 1 2 "Shimla City Census 2011 data". भारतके जनगणना २०११. Retrieved 20 अप्रैल 2016.
  7. ↑ "Himachal Pradesh (India): Districts, Cities, Towns and Outgrowth Wards – Population Statistics in Maps and Charts".
  8. ↑ "Himachal Pradesh, Development Report, State Development Report Series, Planning Commission of India, Academic Foundation, 2005, ISBN 9788171884452
  9. ↑ "Himachal Pradesh District Factbook," RK Thukral, Datanet India Pvt Ltd, 2017, ISBN 9789380590448