सामग्री पर जैथिन

हरियाणा

विकिपीडिया से
हरियाणा
भारतके राज्य

प्रतीक
भारतमे हरियाणाके स्थानके अवस्थिति
भारतमे हरियाणाके स्थान
निर्देशाङ्क (चण्डीगढ़): 30°44′N 76°47′E / 30.73°N 76.78°E / 30.73; 76.78निर्देशाङ्क: 30°44′N 76°47′E / 30.73°N 76.78°E / 30.73; 76.78
देश भारत
राज्यके दर्जा१ नवम्बर १९६६
राजधानीचण्डीगढ़
सबसे बड़ नगरचण्डीगढ़
जिला
स्मार्ट सिटी
२२
करनाल आउ फरीदाबाद
सरकार
  अङ्गहरियाणा सरकार
  राज्यपालबण्डारू दत्तारेय
  मुख्यमन्त्रीनायब सिंह सैनी (भाजपा)
  विधानमण्डलएकसदनीय
(९० सीट)
  संसदीय क्षेत्रराज्यसभा (५ सीट)
लोकसभा (१० सीट)
  उच्चन्यायालयपञ्जाब आउ हरियाणा उच्चन्यायालय
क्षेत्रफल
  कुल44,212 किमी2 (17,070 वर्ग मील)
  क्रम२१मा
जनसङ्ख्या
 (2011)
  कुल२,५३,५१,४६२
  क्रम१८मा
  घनत्व573/किमी2 (1,480/मील2)
   क्रम10
भाषा[][]
  राजभाषाहिन्दी
  अतिरिक्त आधिकारिक
  क्षेत्रीय[][][][][]
जिएसडिपि (2020–21)
  कुल7.65 trillion (US$९०.४९ अरब)
  प्रतिव्यक्ति२,३९,५३५ (US$२,८३३.२५)
समयमण्डलयुटिसि+०५:३० (भारतीय मानक समय)
आइएसओ ३१६६ सङ्केतIN-HR
वाहन पञ्जीकरणHR
मानव विकास सूचकाङ्क (२०१९)बृद्धि 0.708 [१०] (High)
माविसू रैङ्क१२मा
लिङ्गानुपात०.९१०/[११]
साक्षरता८३.७८%
जालस्थलharyana.gov.in
^† पञ्जाब सङ्गे संयुक्त राजधानी
†† पञ्जाब, हरियाणा आउ चण्डीगढ़ला सामान्य ।

हरियाणा उत्तरभारतके एगो राज्य हे जेकर राजधानी चण्डीगढ़ हे । एकर सीमा उत्तरदन्ने पञ्जाब आउ हिमाचलप्रदेश, दक्खिनदन्ने आउ पच्छिदन्ने राजस्थानसे जुड़ल हे । जमुनानदी एकर उत्तरप्रदेश राज्यके साथे पूरुबी सीमाके परिभाषित करहे । राष्ट्रियराजधानी दिल्ली हरियाणासे तीन दन्नेसे घेरल हे आउ एकरा चलते हरियाणाके दक्खिनीक्षेत्र नियोजित बिकासके उद्देस्यसे राष्ट्रियराजधानी क्षेत्रमे युक्त हे ।

ई राज्य वैदिक सभ्यता आउ सिन्धु घाटी सभ्यताके मुख्य निवास स्थान है । ई क्षेत्रमे विभिन्न निर्णायक लड़ाइयो होलै हे जेकरामे भारतके अधिकतर इतिहास समाहित है । एकरामे महाभारतके महाकाव्य युद्धो शामिल है । हिन्दुमतके अनुसार महाभारतके युद्ध कुरुक्षेत्रमे होलै (एकरामे भगवान कृष्ण भागवत गीताके वादन कैलथिन) । एकर इलावा एहाँ तीन पानीपतके लड़ाइयो होलै । ब्रितानी भारतमे हरियाणा पञ्जाब राज्यके अङ्ग हलै जेकरा १९६६ मे भारतके १७मा राज्यके रूपमे पहचान भेटलै । वर्तमानमे खाद्यान आउ दुग्ध उत्पादनमे हरियाणा देशमे प्रमुख राज्य है । ई राज्यके निवासीके प्रमुख व्यवसाय कृषि है । समतल कृषि भूमि निमज्जक कुँआ (समर्सिबल पैम्प) आउ नहरसे सिञ्चित कैल जा है । १९६० के दशकके हरित क्रान्तिमे हरियाणाके भारी योगदान रहलै जेकरासे देश खाद्यान सम्पन्न होलै ।

हरियाणा भारतके अमीर राज्यमे से एक है आउ प्रतिव्यक्ति आयके आधार पर ई देशके दोसरा सबसे धनी राज्य है । वर्ष २०१२-१३ मे देशमे एकर प्रतिव्यक्ति १,१९,१५८ (अर्थव्यवस्थाके आकारके आधार पर भारतके राज्य देखथिन ) आउ वर्ष २०१३-१४ मे १,३२,०८९ रहलै ।[१२] एकर अतिरिक्त भारतमे सबसे अधिक ग्रामीण करोड़पतियो एही राज्यमे है ।[१३] हरियाणा आर्थिक रूपसे दक्षिण एशियाके सबसे विकसित क्षेत्रमे से एक है आउ एहाँ कृषि एवं विनिर्माण उद्योग १९७० के दशकसे निरन्तर वृद्धि प्राप्त कैलकै हे ।[१४] भारतमे हरियाणा यात्री कार, द्विचक्र वाहन आउ ट्रैक्टरके निर्माणमे सर्वोपरी राज्य है ।[१५] भारतमे प्रतिव्यक्ति निवेशके आधार पर वर्ष २००० से राज्य सर्वोपरी स्थान पर रहलै हे ।[१६]

  1. "Haryana at a Glance". Government of Haryana. Archived from the original on 14 मार्च 2016. Retrieved 1 March 2016. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
  2. "Report of the Commissioner for linguistic minorities: 52nd report (July 2014 to June 2015)" (PDF). Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India. pp. 85–86. Archived from the original (PDF) on 15 नवम्बर 2016. Retrieved 16 February 2016. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
  3. "Haryana grants second language status to Punjabi". हिन्दुस्तान टाइम्स. Indo-Asian News Service. 28 जनवरी 2010. Archived from the original on 5 नवम्बर 2018. Retrieved 2 जनवरी 2019.
  4. "https://digitalsamaj.com/announcements-to-strengthen-roadways-in-haryanas-budget/". The Tribune. 28 December 2019. Archived from the original on 28 मार्च 2020. Retrieved 28 March 2020. {{cite web}}: External link in |title= (help); More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
  5. "Social Status of a Haryanvi Rural Woman: A Reflective Study through Folk Songs". iitd.ac.com. Archived from the original on 20 February 2020. Retrieved 28 March 2020. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
  6. "No takers in their own land". Tribune (in English). 7 अप्रैल 2019. Retrieved 1 मई 2022.
  7. "PressReader.com - Your favorite newspapers and magazines". pressreader.com.
  8. Sharada, Sadhu Ram, ed. (c. 1979). Hariyāṇā kī upabhāṣāeṃ (in Hindi). Chandigarh: Bhasha Vibhag.
  9. "Economic Survey of Haryana 2020-21" (PDF). Government of Haryana. 1 February 2022. pp. 2–3. Archived from the original (PDF) on 19 जनवरी 2022. Retrieved 1 February 2022. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
  10. "Sub-national HDI - Area Database". Global Data Lab. Institute for Management Research, Radboud University. Archived from the original on 23 सितम्बर 2018. Retrieved 24 अक्टूबर 2018. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (help); More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
  11. "Haryana Population Sex Ratio in Haryana Literacy rate data". Census Commission of India. Archived from the original on 15 August 2017. Retrieved 13 August 2017.
  12. "संग्रहीत प्रति" (PDF). Archived (PDF) from the original on 11 जनवरी 2015. Retrieved 28 जनवरी 2015.
  13. आनन्द गिरिधर दास (१९ अक्टूबर २००५). "Poor rural India? It's a richer place" [दरिद्र ग्रामीण भारत? ई अमीर स्थान है] (in अङ्ग्रेजी). इण्टरनेशनल हेराल्ड ट्रिब्यून. Archived from the original on १३ जुलाई २००७. {{cite web}}: Check date values in: |date= and |archivedate= (help)CS1 maint: unrecognized language (link)
  14. बायरस, टी॰जे॰. Rural labour relations in India [भारतमे ग्रामीण श्रमिक सम्बन्ध]. टेलर एवं फ्रान्सिस, 1999. ISBN 0-7146-8046-X. ISBN 9780714680460.
  15. "Government of India portal (भारत सरकार का प्रवेशद्वार)". Archived from the original on 7 अक्तूबर 2011. Retrieved 28 जनवरी 2015. {{cite web}}: Check date values in: |archive-date= (help)
  16. "Live News Today, Latest India News, Breaking News, Today Headlines, Election 2019 News". The Indian Express. Archived from the original on 22 जून 2019. Retrieved 1 मार्च 2019. {{cite web}}: Unknown parameter |accessda e= ignored (help)